Sedef Hastalığı Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Prof. Dr. Yelda KapıcıoğluDermatoloji Uzmanı · Nişantaşı, İstanbulYayın: 9 Ekim 2025·Güncelleme: 12 Ekim 2026·11 dk okuma

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin deride gereğinden fazla iltihap oluşturması sonucu cilt hücrelerinin çok hızlı yenilendiği, kırmızı, kalın ve üzeri gümüşi-beyaz pullarla kaplı plaklarla seyreden kronik bir hastalıktır. Bulaşıcı değildir; dokunmakla, havuzla ya da eşya paylaşmakla geçmez. Bugünkü tedavilerle kökünden yok edilemez, ama birçok hastada cilt uzun süre temiz ya da temize yakın tutulabilir.

Sedef hastalığı nedir?

Sedef hastalığı yalnızca derinin değil bağışıklık sisteminin bir hastalığıdır: genetik yatkınlığı olan kişilerde bağışıklık hücreleri deride sürekli kendini besleyen bir iltihap döngüsü başlatır.

Sağlıklı deride yüzeydeki hücreler yaklaşık bir ayda yenilenir. Sedef plağında bu süre birkaç güne iner; hücreler olgunlaşmadan yüzeye çıkar, dökülemeden üst üste birikir ve kalın, pul pul bir tabaka oluşturur. Plağın altında çoğalan küçük kan damarları kırmızılığı verir. Hastalık her yaşta başlayabilir, en sık genç erişkinlikte ve 50’li-60’lı yaşlarda ortaya çıkar. Seyri dalgalıdır: alevlenme dönemleri ile sakin dönemler birbirini izler.

Bu bağışıklık temeli, sedefi cilt yüzeyiyle sınırlı bir sorun olmaktan çıkarır. Aynı iltihap süreci eklemleri etkileyebilir ve kalp-damar sağlığıyla ilişkilidir. Bu nedenle sedef takibinde yalnızca cilde bakılmaz.

Sedef hastalığı belirtileri nelerdir?

En tipik belirti, sınırları keskin, kırmızı, kabarık ve üzeri gümüşi-beyaz pullarla kaplı plaklardır; plaklar çoğunlukla vücudun iki yanında benzer yerlerde, simetrik olarak çıkar. Bunun yanında şu belirtiler görülebilir:

• Kaşıntı: sedefin kaşınmadığı sanılır, oysa hastaların çoğu kaşıntı tarif eder. Yanma ve gerginlik de olabilir.
• Kanama noktaları: pullar kazındığında altında iğne ucu büyüklüğünde kanama noktaları belirir (Auspitz belirtisi).
• Travma yerinde yeni plak: çizik, kesik, dövme, ameliyat izi ya da güneş yanığı olan yerde genellikle 1–3 hafta içinde sedef plağı çıkabilir (Koebner fenomeni).
• Çatlama ve ağrı: özellikle el ayası, ayak tabanı ve eklem üzerlerinde plaklar yarılıp kanayabilir.
• Tırnak değişiklikleri: tırnakta küçük çukurcuklar, sarı-kahverengi lekeler, tırnağın yatağından ayrılması.

Sedef en çok nerelerde çıkar?

Dirsek ve diz ön yüzleri, saçlı deri, bel-sakrum bölgesi, göbek çevresi ve kalçaların arası en sık yerlerdir. Saç çizgisinin hemen altı, kulak arkası ve dış kulak yolu da sık tutulur. Plaklar bazen yalnızca saçlı deride ya da yalnızca tırnaklarda sınırlı kalır; bu durumda kişi yıllarca sedefi olduğunu bilmeyebilir. Göbek içi ve kalça arasındaki inatçı kızarıklık, gözden kaçan ama tanıda yol gösteren yerlerdendir.

Sedef hastalığının tipleri nelerdir?

Sedefin en sık görülen tipi plak tipidir; bunun dışında damla (guttat), ters (inverse), püstüler ve eritrodermik tipler ile tırnağa ve saçlı deriye yerleşen formlar vardır. Aynı kişide birden fazla tip birlikte bulunabilir.

Tablo genel bir yol göstericidir; hangi tipin söz konusu olduğu ve kesin tanı muayeneyle belirlenir.

Tırnak sedefi

Tırnak sedefi, sedef hastalarının önemli bir kısmında görülür ve bazen hastalığın tek belirtisidir. Tırnak yüzeyinde iğne ucuyla bastırılmış gibi küçük çukurlar, tırnak altında “yağ damlası” denen sarımsı-pembe lekeler, tırnağın uç kısımdan yatağından ayrılması ve tırnak altında beyazımsı birikinti tipik bulgulardır. Son iki bulgu tırnak mantarı ile çok karışır; iki hastalık aynı tırnakta birlikte de bulunabilir. Bu yüzden “mantar tedavisi işe yaramadı” diyen birinde tırnak sedefi düşünülmeli, gerekirse tırnaktan mantar incelemesi yapılmalıdır. Tırnak sedefi olan kişilerde eklem tutulumu daha sık görülür. Tırnak tedavisi sabır ister: tırnak yavaş uzadığı için düzelme ancak aylar içinde fark edilir.

Saçlı deride sedef

Saçlı deri sedefi; kalın ve kuru pulları, keskin sınırları ve sıklıkla alına, kulak arkasına taşmasıyla kepekten ayrılır. Seboreik dermatit ise daha yağlı, sarımsı, ince pullar ve daha belirsiz sınırlarla seyreder; ikisinin iç içe geçtiği bir ara tablo da vardır. Sedef saçlı deride dökülme yapabilir; bu dökülme çoğunlukla geçicidir ve iltihap kontrol edilince saçlar geri gelir. Pulları tarakla kazımak ya da tırnakla koparmak, yeni plak oluşmasına yol açabilir.

Sedef hastalığı neden olur, neler alevlendirir?

Sedef hastalığı tek bir nedenle açıklanmaz: genetik yatkınlık zemininde bağışıklık sisteminin bazı tetikleyicilere aşırı tepki vermesiyle ortaya çıkar. Ailede sedef olması riski artırır, ama sedefli bir ebeveynin çocuğunda hastalık mutlaka gelişmez.

Genetik ve bağışıklık mekanizmalarını sedef hastalığı neden olur yazısında ayrıntılı ele aldık. Pratik açıdan önemli tetikleyiciler şunlardır:

• Boğaz enfeksiyonları: özellikle beta mikrobu (streptokok) enfeksiyonları damla tipini başlatabilir, plak tipini alevlendirebilir.
• Deri travması: kaşıma, sert kese, dar giysinin sürtmesi, dövme, güneş yanığı.
• Stres: birçok hasta alevlenmeleri yoğun stres dönemleriyle ilişkilendirir.
• Sigara ve alkol: hastalığın şiddetini artırır; sigara el-ayak püstüler tipiyle güçlü ilişkilidir.
• Fazla kilo: hastalığı ağırlaştırır ve bazı tedavilere yanıtı azaltır.
• Bazı ilaçlar: bazı duygudurum dengeleyiciler, beta bloker grubu tansiyon ve kalp ilaçları ve sıtmaya karşı kullanılan bazı ilaçlar sedefi alevlendirebilir. Ağızdan ya da iğneyle alınan kortizonun aniden kesilmesi ciddi alevlenmeye, hatta püstüler sedefe yol açabilir. Kullandığınız bir ilacı bu nedenle kendi kararınızla bırakmayın; hekiminizle konuşun.
• Soğuk ve kuru hava: plaklar çoğu kişide kışın artar, yazın azalır.

Sedef hastalığı bulaşıcı mı?

Hayır, sedef hastalığı bulaşıcı değildir; dokunmakla, aynı havuza girmekle, havlu ya da yatak paylaşmakla, cinsel temasla geçmez. Plaklarda mikrop yoktur; görülen kızarıklık ve pullanma bağışıklık kaynaklı iltihabın sonucudur.

Sedefi olan biriyle tokalaşmak, aynı havuzda yüzmek, aynı sofrayı paylaşmak tamamen güvenlidir. Hastalık kirlilikten, temizlik eksikliğinden ya da halk arasında söylendiği gibi “kan bozukluğundan” kaynaklanmaz. Püstüler sedefteki kabarcıklar da mikrop içermez; iltihaplı görünmeleri bulaşıcı oldukları anlamına gelmez. Bu yanlış inanışlar sedefli kişilerin iş yerinde, spor salonunda ya da kuaförde dışlanmasına yol açabiliyor; bu damgalanma, hastalığın kendisi kadar yıpratıcı olabilir.

Sedef sadece bir cilt hastalığı mı?

Hayır; sedef hastalarının bir kısmında eklemler de tutulur (psoriatik artrit) ve özellikle orta-ağır sedefte kalp-damar hastalıkları ile metabolik sorunlar daha sık görülür.

Psoriatik artrit: eklem belirtilerini atlamayın

Psoriatik artrit çoğunlukla deri bulgularından yıllar sonra başlar, ama bazen eklem yakınmaları önce gelir. Erken fark edilmesi önemlidir, çünkü tedavi gecikirse eklemde kalıcı hasar gelişebilir. Şu belirtileri muayenede mutlaka söyleyin:

• Sabahları yarım saatten uzun süren eklem tutukluğu
• Bir el ya da ayak parmağının tamamen şişip sosis gibi görünmesi (daktilit)
• Topukta, Aşil tendonunda ya da ayak tabanında ağrı
• Gece uykudan uyandıran, hareketle azalan bel ve kalça ağrısı
• Parmakların uç eklemlerinde şişlik ve ağrı, özellikle tırnak sedefiyle birlikte

Bu belirtiler varsa dermatolog ve romatoloji uzmanı birlikte çalışır; seçilecek tedavi hem deriyi hem eklemleri kapsamalıdır.

Eşlik edebilen diğer durumlar

Sedef, özellikle orta ve ağır olduğunda; fazla kilo ve bel çevresinde yağlanma, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kan yağlarında yükseklik, karaciğer yağlanması ve kalp-damar hastalıklarıyla birlikte daha sık görülür. Depresyon ve kaygı bozukluğu da sıktır. Bağırsakta iltihaplı hastalıklar (Crohn) ve gözde üveit ile ilişkisi bildirilmiştir. Pratikte bunun anlamı şudur: sedefiniz varsa tansiyon, kilo, kan şekeri ve kan yağlarınızı düzenli aralıklarla kontrol ettirin; ne sıklıkla gerektiğini hekiminiz yaşınıza ve risklerinize göre belirler.

Sedef hastalığı nasıl tedavi edilir?

Sedef tedavisi basamaklıdır: hafif ve sınırlı hastalıkta kremlerle başlanır; yaygın ya da zor bölgeleri tutan hastalıkta ışık tedavisi, ağızdan alınan ilaçlar ve biyolojik tedaviler devreye girer.

Şiddet yalnızca tutulan alanın büyüklüğüyle ölçülmez. Yüz, saçlı deri, el ayası ve ayak tabanı, tırnaklar ve genital bölge “özel bölgeler” sayılır. Avuç içi kadar bir alanda olsa bile işinizi yapmanızı, yürümenizi ya da cinsel yaşamınızı etkileyen sedef, orta-ağır hastalık gibi ele alınabilir. Hastalığın sizi nasıl etkilediği de tedavi seçiminde bir ölçüttür.

Kremlerle tedavide en sık sorun, ilacın değil kullanımın yetersiz kalmasıdır: kalın plaklara ince bir tabaka sürülmesi, birkaç günde sonuç beklenmesi ya da düzelme görülünce ilacın aniden bırakılması. Kortizonlu kremler doğru kullanıldığında güvenli ve etkilidir; kontrolsüz ve uzun süreli kullanıldığında ise deride incelme, çatlak ve damar belirginleşmesi yapabilir. Hekiminiz genellikle önce yoğun, ardından seyreltilen bir kullanım planı verir.

Biyolojik ve hedefe yönelik tedaviler son yıllarda sedef tedavisini değiştirdi; birçok hastada deri tamamen ya da neredeyse tamamen temizlenebiliyor. Bu ilaçlar bağışıklık sisteminin belirli bir kolunu baskıladığı için enfeksiyon riskinin izlenmesi, aşıların planlanması ve düzenli kontrol gerektirir. Türkiye’de biyolojik tedaviye geçiş; hastalığın şiddeti ve önceki tedavilere yanıt gibi ölçütlere bağlıdır.

Gebelikte, emzirirken ve çocuklarda tedavi

Gebelik planlıyorsanız bunu tedavi seçilmeden önce söyleyin. Reçeteli A vitamini türevleri ve bazı klasik ağızdan ilaçlar bebekte ciddi hasara yol açabildiği için gebelikte kullanılmaz; A vitamini türevlerinde tedavi bittikten sonra da uzun bir süre gebelikten korunmak gerekir. Erkek hastalar da çocuk planlarını hekimleriyle konuşmalıdır. Gebelik ve emzirme döneminde birçok krem ve dar bant UVB gibi seçenekler kullanılabilir; bazı biyolojik tedavilerin bu dönemdeki kullanımı da hekim gözetiminde değerlendirilebilir. Çocuklarda sedef çoğunlukla damla ya da plak tipindedir ve tedavi yaşa göre uyarlanır.

Sedef hastalığı geçer mi, nasıl geçer?

Sedef hastalığı bugünkü bilgimizle kökünden geçen bir hastalık değildir; ama çoğu kişide tedaviyle uzun süre temiz kalan, belirtisiz dönemlere (remisyon) girebilen, kontrol edilebilir bir hastalıktır.

“Geçer mi?” sorusunu “kontrol altına alınır mı?” diye sormak daha doğrudur, çünkü bu sorunun cevabı çoğu kişi için evettir. Damla tipindeki sedef, özellikle çocuk ve gençlerde, birkaç ay içinde kendiliğinden tamamen gerileyebilir ve bir daha dönmeyebilir. Plak tipinde ise tedavi kesilince plakların bir süre sonra geri dönmesi beklenen bir durumdur; bu, tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez, hastalığın doğasıdır.

Gerçekçi hedef; plakların büyük ölçüde temizlenmesi, kaşıntı ve ağrının kontrolü, eklemlerin korunması ve sedefin hayatınızda belirleyici olmaktan çıkmasıdır. Sedefi “kökünden kazıyan” kür, macun ya da kaplıca vaatlerine bu gözle bakın.

Sedefe ne iyi gelir, ne zarar verir?

Sedefe en çok, düzenli tedaviyle birlikte cildi nemli tutmak, deriyi travmadan korumak, sigarayı bırakmak ve fazla kiloyu vermek iyi gelir. Bunlar tedavinin yerini tutmaz, ama sonucu belirgin destekler.

• Kalın, kokusuz nemlendirici: günde en az iki kez, özellikle duştan sonraki ilk dakikalarda cilt hafif nemliyken sürün. Krem ya da merhem kıvamı losyondan daha etkilidir. Kışın kuru cilt bakımı için geçerli öneriler sedefte de işe yarar.
• Ilık ve kısa duş: sıcak su ve uzun banyo kaşıntıyı artırır; sabun yerine sabunsuz bir temizleyici kullanın.
• Pulları yumuşatarak kaldırmak: salisilik asit ya da üre içeren ürünler, hekim önerisiyle kalın pulları inceltir ve kremlerin daha iyi işlemesini sağlar.
• Ölçülü güneş: kısa süreli güneş çoğu kişide plakları azaltır; ama güneş yanığı yeni plak çıkarır. Az sayıda hastada güneş tersine alevlenme yapar.
• Kilo, sigara, alkol: fazla kilolu kişilerde kilo vermek hastalığı ve tedavi yanıtını iyileştirebilir; sigarayı bırakmak ve alkolü azaltmak da alevlenmeleri azaltır.
• Beslenme: sedefi tek başına tedavi eden bir diyet yoktur. Akdeniz tipi beslenme ile daha hafif hastalık arasında ilişki bildirilmiştir. Glutensiz diyet ise yalnızca çölyak hastalığı ya da kanıtlanmış gluten hassasiyeti olanlarda yararlı olabilir.

Evde yapılmaması gerekenler

• Plakları kazımak, ponza taşı ya da sert keseyle sökmek: kanatır, iltihabı artırır ve aynı yerde yeni plak çıkarır.
• Limon, sirke, kolonya ya da sarımsak sürmek: tahriş ve kimyasal yanık yapar; tahriş edilen deri sedefi alevlendirir.
• İçeriği belirsiz “bitkisel” krem ve macunlar: bu tür ürünlerin bir kısmında etikette yazmayan güçlü kortizon bulunduğu bildirilmiştir. Kısa sürede etkili görünür, bırakılınca şiddetli alevlenme ve kortizon yan etkileri bırakabilir.
• Kendi başınıza ağızdan ya da iğneyle kortizon kullanmak: ilaç kesildiğinde sedef ağırlaşabilir, püstüler ya da eritrodermik tipe dönebilir.
• Solaryum: ışık tedavisinin yerini tutmaz; dalga boyu ve doz kontrolsüzdür, cilt kanseri riskini artırır.
• Kaplıca ya da kür için tedaviyi bırakmak: balıklı kaplıcada bazı kişiler geçici rahatlama tarif eder; ancak bilimsel kanıt sınırlıdır ve plaklar genellikle geri döner.

Ne zaman dermatoloğa başvurmalı?

Sedef olduğunu düşündüğünüz her yeni döküntü en az bir kez muayene edilmelidir; aşağıdaki durumlarda ise beklemeden başvurun:

• Vücudun büyük kısmında yaygın kızarıklık, titreme, üşüme ya da ateş (eritrodermik sedef şüphesi)
• Kırmızı zemin üzerinde aniden çıkan çok sayıda sarı-beyaz kabarcık, ateş ve halsizlik (yaygın püstüler sedef)
• Boğaz enfeksiyonundan sonra gövdede birden çıkan çok sayıda küçük, pullu kabarıklık
• Eklemlerde şişlik, sabah tutukluğu, sosis gibi şişen parmak, topuk ağrısı
• Kremlere rağmen genişleyen plaklar; el, ayak, yüz ya da genital bölgede işinizi, yürümenizi ya da cinsel yaşamınızı etkileyen tutulum
• Kullandığınız tedaviyle ilgili sorunlar: deride incelme, sık enfeksiyon, uzun süren ateş ya da öksürük (özellikle bağışıklığı baskılayan veya biyolojik tedavi alıyorsanız)
• Ruh hâlinizi, uykunuzu ve sosyal yaşamınızı belirgin etkileyen hastalık

Muayenede neler değerlendirilir?

Sedef tanısı çoğunlukla muayeneyle konur. Dermatoskopla plakların damar yapısına bakılır; tırnaklar ve saçlı deri ayrıca incelenir. Sedef; egzama, mantar enfeksiyonları ve liken planus gibi hastalıklarla karışabildiği için gerekirse mantar incelemesi ya da küçük bir deri biyopsisi yapılır. Ardından hastalığın yaygınlığı, özel bölgeler, eklem yakınmaları, eşlik eden hastalıklar, kullandığınız ilaçlar ve gebelik planınız birlikte değerlendirilir; tedavi basamaklı olarak planlanır ve belirli aralıklarla yeniden gözden geçirilir. Muayeneye daha önce kullandığınız krem ve ilaçların adlarını, ne kadar süre kullandığınızı ve alevlenme dönemlerinizin fotoğraflarını götürmeniz değerlendirmeyi hızlandırır.