Dirseklerde, dizlerde ve saçlı deride beliren kalın, sedefi beyaz pullarla kaplı kızarık plaklar… Sedef hastalığı (psoriasis) toplumun yaklaşık %2’sini etkiler. En sık sorulan soru ise şu: sedef hastalığı neden olur?
Sedef Hastalığı Neden Olur?
Sedef, bir cilt enfeksiyonu değil bağışıklık sisteminin yanlış yönlendirilmiş bir yanıtıdır. Normalde yaklaşık 28 günde yenilenen deri hücreleri, sedefte 3-5 günde yenilenir. Yeni hücreler eskiler dökülmeye fırsat bulamadan yüzeye çıkar ve birikerek kalın plakları oluşturur.
Bu hızlanmayı tetikleyen, bağışıklık hücrelerinin salgıladığı iltihabi sinyallerdir. Yani sorun deride başlamaz — deride görünür.
Genetik yatkınlık
En güçlü belirleyicidir. Ailede sedef öyküsü olanlarda risk belirgin şekilde yüksektir. Ancak yatkınlık tek başına yeterli değildir; tabloyu başlatan bir tetikleyici gerekir.
Tetikleyiciler
- Enfeksiyonlar: özellikle boğaz enfeksiyonu, çocuk ve gençlerde damla şeklinde sedefi başlatabilir
- Stres: en sık bildirilen alevlenme nedenidir
- Deri travması: çizik, sürtünme, dövme, güneş yanığı — yaralanan yerde yeni plak çıkması (Koebner fenomeni) sedefe özgüdür
- Bazı ilaçlar
- Sigara ve alkol
- Soğuk ve kuru hava: kış aylarında alevlenme tipiktir
- Fazla kilo
Sedef Bulaşıcı mı?
Kesinlikle hayır. Sedef hiçbir şekilde bulaşmaz — ne temasla, ne havuzla, ne ortak eşyayla. Bu, hastaların sosyal hayatını en çok zorlayan yanlış inanıştır ve çevreye açıklıkla anlatılmayı hak eder.
Sedef Sadece Bir Cilt Hastalığı mı?
Hayır — ve bu, hastaların çoğunun bilmediği önemli bir noktadır. Sedef sistemik bir iltihabi hastalıktır ve şu durumlarla ilişkilidir:
- Sedef artriti: hastaların bir bölümünde eklem tutulumu gelişir. Sabah tutukluğu, eklem şişliği veya parmakta sosis görünümü varsa mutlaka bildirilmelidir — erken tanı eklem hasarını önler.
- Kalp-damar hastalıkları riskinde artış
- Metabolik sendrom, diyabet
- Depresyon ve kaygı
Bu nedenle sedef takibi yalnızca cilde değil, genel sağlığa yönelir.
Sedef ile Karışan Durumlar
- Seboreik dermatit: pullar daha ince, sarımsı ve yağlıdır; sedefte kalın ve sedefi beyazdır — seboreik dermatit
- Egzama: kaşıntı daha ön plandadır, sınırlar daha siliktir
- Mantar: özellikle tek taraflı ve halka şeklinde tabloda
Tırnakta çukurcuklar (didal tırnak), yağ lekesi görünümü ve tırnak ayrılması sedefi güçlü şekilde düşündürür.
Sedef Geçer mi?
Sedef kronik bir hastalıktır; “tamamen ortadan kalkacağı” söylenemez. Ancak bugün kontrol altına alma imkânları oldukça iyidir ve uzun süreli temiz dönemler mümkündür. Hedef, plakları söndürmek, alevlenmeleri seyrekleştirmek ve eklem tutulumunu erken yakalamaktır.
Ne Zaman Dermatoloğa Başvurmalı?
- Kalın, sedefi pullarla kaplı plaklar varsa
- Tırnaklarda çukurlaşma veya ayrılma başladıysa
- Eklem ağrısı, sabah tutukluğu veya şişlik varsa — beklemeden
- Plaklar yayılıyor veya yaşam kalitesini etkiliyorsa
- Boğaz enfeksiyonu sonrası ani döküntü başladıysa
Ayrıntılı bilgi için sedef hastalığı yazımıza bakabilirsiniz.
Cilt sorununuz için uzman görüşü alın