Yüzde egzama, yanaklarda, göz kapaklarında, ağız çevresinde ya da kaş aralarında kızarıklık, ince kuru pullanma, yanma ve kaşıntıyla seyreden bir deri iltihabıdır. Yüz derisi ince olduğu, sürekli açıkta kaldığı ve her gün çok sayıda ürünle temas ettiği için egzama burada hem daha kolay alevlenir hem de daha dikkatli tedavi gerektirir. Çoğu kişide bakım rutinini sadeleştirmek ve tetikleyiciyi bulmak, iyileşmede kremler kadar belirleyicidir.
Yüzde egzama belirtileri nelerdir?
Yüzde egzamanın en sık belirtileri kızarıklık, ince ve kuru pullanma, gerginlik, yanma ve kaşıntıdır. Vücuttaki egzamaya göre kaşıntı bazen daha hafif, yanma ve batma ise daha belirgindir; birçok kişi şikâyetini “kremi sürünce yakıyor” diye anlatır.
- Kızarıklık: açık tenlerde pembe-kırmızı, esmer tenlerde kahverengi, mor ya da gri tonlarda görünebilir
- Kepeğe benzeyen ince, kuru pullar ve pürüzlü yüzey
- Gerginlik, yanma ve batma; su ya da bakım ürünü değince artması
- Kaşıntı ve kaşıma sonrası kabuklanma
- Alevlenme döneminde küçük su kabarcıkları ve sızıntı
- Uzun sürdüğünde deride kalınlaşma, çizgilerin belirginleşmesi ve koyulaşma
- Makyajın tutmaması, fondötenin pulların üzerinde toplanması
Bölgeye göre görünüm
Göz kapakları yüzdeki en ince deriye sahiptir; egzama burada kaşıntı, hafif şişlik, kırışık görünümde incelme ve koyulaşma yapar. Ağız çevresinde kuruluk, dudak köşelerinde çatlaklar ve dudak yalama alışkanlığına bağlı, dudak sınırını izleyen kızarık bir halka görülebilir. Yanaklarda ve alında daha çok yaygın kızarıklık ve ince pullanma olur. Kaş arasında ve burun kanatlarının kenarında sarımsı, yağlı pullar varsa bu tablo egzamadan çok seboreik dermatiti düşündürür.
Yüzde egzama neden olur?
Yüzde egzama çoğunlukla yatkın bir cilt zemini ile dışarıdan gelen tetikleyicilerin buluşmasından ortaya çıkar. Sorumlu etkeni bilmek, tedavinin neye yöneleceğini belirler.
Atopik zemin
Çocuklukta egzama, astım ya da alerjik nezle öyküsü olanlarda deri bariyeri doğuştan daha zayıftır. Bu kişilerde yetişkinlikte egzama sıklıkla göz kapaklarına, boyna ve yüze yerleşir. Kuru hava, kaloriferli oda, terleme ve stres alevlenmeleri artırır.
Tahriş (irritan) egzaması
Alerji olmadan, cildin aşırı yıpratılmasıyla gelişir ve yüzde en sık gözden kaçan nedendir. Üst üste sürülen çok sayıda ürün, sert köpüklü temizleyiciler, alkollü tonikler, sık peeling, retinol ve asitli serumların birlikte kullanılması bariyeri zorlar. Rüzgâr, soğuk, maske sürtünmesi ve dudakların sürekli yalanması da aynı grupta yer alır.
Kontakt alerji
Bağışıklık sistemi belirli bir maddeye karşı hassaslaşmıştır ve belirtiler temastan bir iki gün sonra çıkar. Parfüm ve koku maddeleri, kozmetik koruyucuları, saç boyası, oje, kalıcı oje ve protez tırnak malzemeleri ile kirpik kıvırıcının metal kısmındaki nikel sık sorumlulardır. Hangi maddelerin araştırıldığını alerjik ve kontakt egzama yazımızda ayrıntılı anlattık.
Yüzdeki kızarıklık egzama mı, başka bir hastalık mı?
Yüzde kızarıklık ve pullanma yapan birkaç hastalık egzamayla sık karışır ve her biri farklı tedavi edilir. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan durumları özetler.
| Durum | Tipik yer | Ayırt edici ipucu |
|---|---|---|
| Atopik veya kontakt egzama | Göz kapakları, yanaklar, boyun, ağız çevresi | Kaşıntılı, kuru, ince pullu kızarıklık; kontakt tipte sınırlar ürünün değdiği alana uyar |
| Seboreik dermatit | Kaşlar ve kaş arası, burun kanatlarının kenarı, saç çizgisi, kulak arkası | Sarımsı, yağlı pullar; çoğu zaman kepekle birlikte |
| Rozasea (gül hastalığı) | Yanaklar, burun, çene, alnın ortası | Sıcak basmaları, kalıcı kızarıklık, kılcal damarlar, sivilceye benzer kabarcıklar; pullanma ve kaşıntı azdır |
| Perioral dermatit | Ağız ve burun çevresi, bazen göz çevresi | Kırmızı zeminde küçük kabarcıklar; dudak kenarında ince, temiz bir şerit kalır; yüze sürülen kortizonlu krem sık nedendir |
| Yalama dermatiti, ağız köşesi çatlağı | Dudak çevresi, ağız köşeleri | Dudak sınırını izleyen kuru halka; köşelerde ıslak, acıyan çatlaklar |
| Mantar enfeksiyonu | Yanak, çene, alın | Kenarı kabarık, yavaş büyüyen, çoğu zaman tek taraflı halka; kortizonlu kremle önce solup sonra yayılabilir |
| Güneşle artan kelebek biçimli kızarıklık | Burun sırtı ve iki yanak | Güneşte belirginleşir; yorgunluk ve eklem ağrısı eşlik ediyorsa bağ dokusu hastalıklarının araştırılması gerekir |
Bu tablo yalnızca yön göstermek içindir; kesin tanı muayeneyle konur. Kaş arasında ve burun kenarında yağlı pullanma için seboreik dermatit, sıcak basmalarıyla seyreden kızarıklık için rozasea belirtileri ve tedavisi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Göz kapağında egzama neden olur, nasıl yönetilir?
Göz kapağında egzama çoğunlukla atopik zeminden, tahrişten ya da kontakt alerjiden kaynaklanır ve bu bölge, yüzde en dikkatli tedavi edilmesi gereken yerdir.
Göz kapağı egzamasında sorumlu madde çoğu zaman göz çevresine sürülen bir ürün değil, elle taşınan bir maddedir. Oje ve kalıcı oje, saç boyası, saç spreyi ve el kremleri gün içinde göze dokunan parmaklarla kapağa ulaşır. Maskara, far, göz damlaları, lens solüsyonları ve kirpik kıvırıcı da araştırılan kaynaklar arasındadır. Alerjik nezle ya da kuru göz nedeniyle gözleri sık ovuşturmak, kaşıntı ve kalınlaşma döngüsünü besler.
Tedavide temel kural, güçlü kremlerden kaçınmaktır. Göz çevresine uzun süre kortizonlu krem sürülmesi göz içi basıncının yükselmesine (glokom) ve göz merceğinde bulanıklığa (katarakt) zemin hazırlayabilir. Bu nedenle hekim bu bölgede kortizonu çok kısa süreli ve düşük güçte kullanır ya da kortizon içermeyen iltihap giderici kremleri tercih eder; bu kremler ilk günlerde hafif yanma yapabilir. Gözde kızarıklık, çapaklanma ya da görme bulanıklığı eşlik ediyorsa göz hekimi değerlendirmesi de gerekir.
Yüzde egzama nasıl geçer?
Yüzde egzama, rutin sadeleştirilip tetikleyici bulunduğunda ve iltihap yüze uygun, kısa süreli bir tedaviyle yatıştırıldığında çoğu kişide birkaç hafta içinde belirgin şekilde geriler. Atopik zeminde yatkınlık sürdüğü için ara ara alevlenme olabilir; hedef, alevlenmeleri seyrek ve hafif tutmaktır.
Daha az ürün, daha nazik bakım
- Temizleme: Ilık su ve sabunsuz, az köpüren nazik bir temizleyici yeterlidir. Günde en çok iki kez, elle yıkayın; lif, fırça ve temizleme cihazı kullanmayın, havluyu bastırarak kurulayın.
- Nemlendirme: Kokusuz, içerik listesi kısa bir nemlendiriciyi yüz henüz hafif nemliyken sürün. Seramid, gliserin, pantenol ve vazelin içeren formüller bariyeri destekler. Kuruluk fazlaysa günde iki kezden sık sürebilirsiniz.
- Güneş koruması: Çinko oksit ve titanyum dioksit içeren, kokusuz mineral filtreli ürünler hassas ciltte genellikle daha iyi tolere edilir.
- Ara verilecekler: Peeling, retinol, asitli tonikler, C vitamini serumları, alkollü tonikler, kil maskeleri ve yüz buharı cilt yatışana kadar bırakılır.
Cilt sakinleştikten sonra rutine her seferinde tek bir ürün ekleyin. Yeni ürünü önce birkaç gün kulak arkasına ya da dirsek içine sürerek deneyin; tepki yoksa yüze geçin.
Hekimin planladığı tedavi
İltihap belirginse hekim, yüze uygun düşük güçte kortizonlu krem ya da kortizon içermeyen iltihap giderici kremler önerir. Yüzde kortizonlu kremler kısa süreli ve kontrollü kullanılır; uzun ve kontrolsüz kullanımda deri incelir, kılcal damarlar belirginleşir ve krem bırakılınca kızarıklık daha şiddetli geri döner. Seboreik bileşen varsa mantar karşıtı (antifungal) kremler eklenir, kaşıntı uykuyu bozuyorsa antihistaminik verilebilir. Yaygın ve inatçı atopik egzamada ağızdan alınan tedaviler ya da biyolojik tedaviler gündeme gelebilir. Süreç ve beklentiler için egzama nasıl geçer yazımıza bakabilirsiniz.
Makyaj ve tıraş
Alevlenme döneminde makyajı en aza indirin; gerekiyorsa kokusuz ve az içerikli ürünler seçin. Mineral pudra genellikle sıvı fondötenden daha iyi tolere edilir. Su geçirmez maskara güçlü bir temizleyici gerektirdiği için göz kapağı egzamasında uygun değildir; fırça ve süngerleri sık yıkayın. Tıraş olan erkeklerde keskin bir bıçak, kokusuz tıraş jeli ve alkolsüz bir nemlendirici tahrişi azaltır.
Evde yapılmaması gerekenler
Yüzde egzamayı en sık uzatan şey, iyi niyetle sürülen yanlış ürünlerdir.
- Vücut için verilen ya da başkasına yazılmış kortizonlu kremi yüze sürmek: Yüz derisi ince olduğu için incelme, kılcal damar, ağız çevresinde küçük kabarcıklar ve kremi bırakınca sıçrayan kızarıklık gelişebilir.
- Limon, sirke, karbonat, diş macunu ya da kolonya sürmek: Asidik, bazik ya da alkollü maddeler zaten zayıf olan bariyeri yakar.
- Çay ağacı yağı, lavanta ve diğer esans yağları, papatya ya da propolis içeren karışımlar: Bunlar kontakt alerjinin bilinen kaynaklarıdır; “doğal” olmaları güvenli oldukları anlamına gelmez.
- Elinizdeki antibiyotikli kremi rastgele sürmek: Gereksiz kullanımda kendileri de alerji yapabilir.
- Her alevlenmede yeni bir “hassas cilt” serisine geçmek: Her yeni ürün, yeni bir alerjen riski demektir.
- Kaşımak, pulları koparmak, sıcak su, sauna ve yüz buharı: İltihabı artırır, enfeksiyona kapı açar.
Gebelikte, emzirirken ve çocuklarda yüzde egzama
Bu dönemlerde bakım ilkeleri aynı kalır, ancak ilaç seçimi daha dikkatli yapılır. Gebelikte ve emzirirken nazik temizleme, kokusuz nemlendirici ve mineral filtreli güneş koruyucu kullanılabilir; retinol içeren ürünlere ara verilmesi önerilir. Reçeteli kremlerin ve ağızdan alınan tedavilerin uygunluğuna hekim karar verir. Bebeklerde egzama sıklıkla yanaklardan başlar; salya, emzik ve yüzün yastığa sürtünmesi alevlendirir. Çocuklarda kortizonlu kremin gücü ve süresi daha dikkatli ayarlanır, gıda kısıtlaması ise yalnızca alerji tanısı konmuşsa yapılır. Bağışıklığı baskılayan bir tedavi alıyorsanız yüzdeki her yeni döküntü, enfeksiyon açısından da değerlendirilmelidir.
Ne zaman dermatoloğa başvurmalı?
Sadeleştirilmiş bakıma rağmen iki hafta içinde düzelmeyen, göz kapaklarını tutan ya da enfeksiyon belirtisi gösteren yüz egzaması muayene gerektirir.
- Göz kapaklarında kaşıntı, şişlik ya da incelme varsa; özellikle gözde kızarıklık veya görme bulanıklığı eşlik ediyorsa
- İki hafta boyunca sade bakım uyguladığınız hâlde düzelme yoksa
- Sızıntı, bal rengi kabuk, ağrı ya da ateş geliştiyse
- Egzamalı alanda hızla çoğalan, ortası çukur, gruplaşmış küçük su kabarcıkları çıktıysa: uçuk virüsünün egzamalı deriye yayılması olabilir, aynı gün başvurun
- Yeni bir ürün ya da saç boyası sonrası yüzde ani şişlik başladıysa; dudak veya dil şişliği ve nefes darlığı varsa acil servise gidin
- Kortizonlu kremi bıraktığınızda tablo hemen geri dönüyorsa ya da ağız çevresinde küçük kabarcıklar çıktıysa
- Kızarıklık kalıcı hâle geldiyse, sıcak basmaları ve kılcal damarlar eşlik ediyorsa
- Gebe, emziren ya da bağışıklığı baskılanmış biriyseniz veya bebeğinizin yüzünde yaygın egzama varsa
Muayenede yüz egzaması nasıl değerlendirilir?
Muayenede önce kızarıklığın gerçekten egzama olup olmadığı, ardından hangi tip egzama olduğu ve onu neyin sürdürdüğü araştırılır.
Ne zaman başladığı, kullandığınız tüm yüz ve saç ürünleri, oje ve saç boyası alışkanlığı, mesleğiniz ve ailede astım ya da alerjik nezle olup olmadığı sorulur. Ürünlerinizi ambalajıyla ya da içerik listesinin fotoğrafıyla getirmeniz değerlendirmeyi hızlandırır. Lezyonların yeri ve sınırları incelenir; kontakt alerji düşünülürse yama testi önerilir, halka biçimli lezyonda mantarı dışlamak için kazıntı incelemesi gerekebilir. Ardından yüze uygun tedavi, kullanım süresi ve kremin nasıl azaltılarak bırakılacağı planlanır. Egzamanın genel özellikleri için egzama nedir rehberimize, tedavi seçenekleri için egzama tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Cilt sorununuz için uzman görüşü alın