Seboreik Keratoz Nedir? Kanser mi, Nasıl Tedavi Edilir?

Prof. Dr. Yelda KapıcıoğluDermatoloji Uzmanı · Nişantaşı, İstanbulYayın: 1 Ocak 1970·9 dk okuma

Seboreik keratoz, derinin en üst katmanındaki hücrelerin çoğalmasıyla oluşan, iyi huylu ve bulaşıcı olmayan, kahverengi ya da siyahımsı renkte kabarık bir deri lezyonudur. Halk arasında “yaşlılık siğili” ya da “yaşlılık beni” denir; kansere dönüşmez ve tedavisi çoğu zaman yalnızca kaşıntı, tahriş ya da görünüm nedeniyle yapılır. Asıl önemli olan, ona benzeyen ama farklı olan lezyonların, özellikle melanomun, muayeneyle ayırt edilmesidir.

Seboreik keratoz neye benzer?

Seboreik keratoz, cildin üzerine sonradan yapıştırılmış gibi duran, kenarları belirgin, yüzeyi mumsu ya da pürtüklü bir kabarıklıktır. Tanınmasını kolaylaştıran özellikler şunlardır:

• Renk: Ten renginden açık kahverengiye, koyu kahveden siyaha kadar değişebilir.
• Yüzey: Pürtüklü, çatlaklı, bazen yağlı ya da mumsu bir dokudadır; sanki tırnakla kazınabilecekmiş gibi görünür.
• Boyut: Birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar olabilir.
• Yerleşim: Sırt, göğüs, karın, boyun, yüz ve saçlı deri en sık görüldüğü yerlerdir. Avuç içi ve ayak tabanında görülmez.
• Sayı: Tek bir tane olabileceği gibi, yıllar içinde onlarca lezyon gelişebilir.

Çoğu zaman düz, açık kahverengi bir leke olarak başlar ve zamanla kalınlaşır. Kaşıntı sık bir yakınmadır. Sutyen askısı, kemer, yaka ya da tarak gibi sürtünen yerlerde takılıp kanayabilir, kızarıp şişebilir. Tahriş olmuş bir seboreik keratoz başka bir lezyona benzeyebildiği için bu durumda muayene gerekir.

Esmer tenlerde yüzde, özellikle elmacık kemikleri çevresinde, çok sayıda küçük ve koyu renkli kabarcık biçiminde görülen bir türü vardır. Bacak ve ayak bileklerinde ise gri-beyaz, küçük ve kuru kabarcıklar şeklinde görülen bir başka türü bulunur. İkisi de aynı ailedendir ve iyi huyludur.

Seboreik keratoz neden olur?

Seboreik keratozun kesin nedeni bilinmez; en güçlü etkenler yaş ve kalıtımdır. Genellikle 30–40 yaşlarından sonra çıkmaya başlar ve yaş ilerledikçe sayısı artar. Ailesinde çok sayıda seboreik keratoz olan kişilerde daha erken ve daha fazla görülür.

Güneş ışığının rolü tartışmalıdır: güneş gören bölgelerde sık görülse de güneş görmeyen yerlerde de çıkar. Sürtünme, gebelik gibi hormonal değişiklikler ve yaşla birlikte cilt hücrelerinde biriken genetik değişiklikler de katkı sağlar.

Adındaki “seboreik” kelimesi yanıltıcıdır. Seboreik keratozun yağ bezleriyle, kepekle ya da seboreik dermatitle bir ilgisi yoktur; ad, lezyonun yağlı görünen yüzeyinden gelir. Kötü hijyen, beslenme alışkanlığı ya da bulaşma ile de ilişkisi yoktur.

“Yaşlılık siğili” gerçekten siğil mi, bulaşıcı mı?

Hayır; seboreik keratoz bir siğil değildir ve bulaşıcı değildir. Gerçek siğiller (verruka), insan papilloma virüsünün (HPV) neden olduğu ve temasla bulaşabilen oluşumlardır. Seboreik keratozda virüs yoktur; yalnızca pürtüklü görünüşü nedeniyle halk arasında siğile benzetilir.

Bu ayrım günlük hayatta önemlidir. Seboreik keratoz eşinize, çocuğunuza ya da havlu paylaştığınız birine geçmez; lezyona dokunmak, kaşımak ya da havuza girmek yeni lezyon yapmaz. Vücuttaki sayının artması bulaşmadan değil, yaşla birlikte yeni lezyonların ortaya çıkmasından kaynaklanır. Siğillerin nasıl bulaştığı ve tedavi edildiği ise ayrı bir konudur; tedavi yaklaşımı da farklıdır.

Seboreik keratoz kanser mi, tehlikeli mi?

Seboreik keratoz kanser değildir ve kansere dönüşmez; sağlık açısından tehlikeli bir lezyon sayılmaz. Asıl risk, seboreik keratoza benzeyen bir cilt kanserinin “nasılsa yaşlılık siğili” denerek gözden kaçmasıdır.

Bazı melanomlar ve pigmentli bazal hücreli kanserler ilk bakışta seboreik keratozu andırabilir. Çok nadiren bir seboreik keratozun içinde ya da hemen yanında başka bir lezyon gelişebilir. Bu nedenle çok sayıda seboreik keratozu olan bir kişide de diğerlerinden farklı görünen, hızla değişen ya da kanayan lezyon mutlaka incelenir. Cilt kanserinin erken belirtilerini bilmek, hangi değişikliğin önemli olduğunu ayırt etmeyi kolaylaştırır.

Aniden çok sayıda çıkması ne anlama gelir?

Birkaç hafta ya da ay gibi kısa bir sürede çok sayıda yeni seboreik keratozun kaşıntıyla birlikte ortaya çıkması nadir görülen bir durumdur. Tıpta Leser-Trélat belirtisi olarak bilinen bu tablo, bazı iç organ kanserleriyle ilişkilendirilmiştir. Ancak bu ilişki tartışmalıdır ve yıllar içinde yavaş yavaş artan lezyonlar için geçerli değildir. Gebelikte ya da bazı yaygın deri hastalıkları sırasında da lezyon sayısı artabilir. Yine de ani ve belirgin bir artış fark ederseniz hekime başvurmanız ve gerekirse genel sağlık kontrolü yaptırmanız uygun olur.

Seboreik keratoz benden ve melanomdan nasıl ayırt edilir?

Seboreik keratozun benden ve melanomdan ayrımı, çıplak gözle muayene ve dermatoskopla yapılır; şüphe kalırsa biyopsi alınır. Aşağıdaki tablo genel özellikleri özetler; evde tanı koymak için değil, neden muayene gerektiğini görmek için kullanılmalıdır.

Kesin tanı muayeneyle konur. Dermatoskop, cildi büyüten ve yüzey yansımasını ortadan kaldıran ışıklı bir büyüteçtir. Seboreik keratozda bu cihazla küçük beyaz-sarı noktalar, sivilce ağzına benzeyen tıkaçlar ve beyin kıvrımlarını andıran çizgiler görülür; bu bulgular tanıyı büyük ölçüde destekler. Benlerde ve melanomda ise pigment ağı ve renk dağılımı farklıdır. Benlerde kullanılan ABCDE kuralı seboreik keratoz için de uyarıcıdır: asimetri, düzensiz kenar, renk çeşitliliği, büyüme ve değişim varsa lezyon ayrıca değerlendirilir.

Boyun, koltuk altı ve göz kapağındaki küçük, yumuşak ve saplı oluşumlar ise çoğunlukla seboreik keratoz değil, et beni (akrokordon) olarak adlandırılan ayrı bir lezyondur. Dermatoskopik görünüm net değilse lezyonun tamamı ya da bir parçası alınarak patolojik inceleme yapılır. Tanı amaçlı biyopsi lokal anesteziyle yapılan kısa bir işlemdir ve şüpheli lezyonda her türlü tedaviden önce gelir.

Seboreik keratoz nasıl geçer?

Seboreik keratoz kendiliğinden geçmez; rahatsızlık vermiyorsa tedavi şart değildir, istenirse kriyoterapi ya da koter gibi kısa işlemlerle alınır. Tedavi kararı lezyonun yeri, kalınlığı, sayısı, cilt renginiz ve sizin isteğinize göre verilir. Kaşınan, takılıp kanayan ya da görünüm nedeniyle rahatsızlık veren lezyonlar alınabilir.

Kriyoterapi (dondurma)

İnce ve yüzeysel lezyonlarda sıvı azotla dondurma sık kullanılan bir yöntemdir. Lezyon birkaç saniye dondurulur; sonraki günlerde kızarır, bazen su toplar, ardından kabuklanır ve kabuk genellikle 1–3 haftada düşer. Esmer tenlerde dondurulan yerde geçici ya da uzun süren açık renkli bir leke kalabilir. Kriyoterapi tedavileri muayenehanede uygulanır.

Koter ve kazıma (küretaj)

Daha kalın lezyonlarda, lokal anesteziden sonra lezyonun elektrik enerjisiyle yakılarak alınması (koter) tercih edilebilir; bu yöntem çoğu zaman yüzeyin özel bir aletle kazınmasıyla (küretaj) birlikte kullanılır. Lezyon genellikle tek seansta alınır, yerinde birkaç günde kabuklanan sığ bir yara kalır. Koter tedavileri de muayenehanede uygulanan yöntemlerdendir. Kazıma yönteminin bir avantajı, alınan dokunun gerektiğinde patolojik incelemeye gönderilebilmesidir.

Diğer yöntemler

Bazı merkezlerde ablatif lazerler ya da lezyonun cerrahi olarak tıraşlanması veya kesilip alınması da kullanılır. Tanısından emin olunamayan bir lezyon dondurularak ya da yakılarak yok edilmez; önce biyopsiyle tanısı konur, çünkü bu yöntemler incelenecek dokuyu ortadan kaldırır.

Krem ya da ilaçla geçer mi?

Seboreik keratozu ortadan kaldırdığı kanıtlanmış, yerleşik bir krem ya da ilaç tedavisi yoktur. Üre, salisilik asit ya da laktik asit içeren nemlendiriciler pürüzlü yüzeyi yumuşatıp kaşıntıyı azaltabilir, ancak lezyonu yok etmez. Kaşıntı ve kızarıklık belirginse hekim kısa süreli kortizonlu krem önerebilir. “Bitkisel tedavi” olarak sunulan karışımların ise etkinliği gösterilmemiştir.

Gebelikte, çocuklarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde

Gebelikte seboreik keratozların sayısı artabilir ya da rengi koyulaşabilir; rahatsızlık vermeyen lezyonların alınması genellikle doğum sonrasına bırakılır. Çocuklarda seboreik keratoz çok nadirdir; çocukta görülen kahverengi ve kabarık bir lezyon başka bir tanıya işaret edebileceği için muayene edilmelidir. Organ nakli geçirmiş ya da bağışıklığı baskılayan ilaç kullanan kişilerde cilt kanseri riski arttığından, yeni çıkan her kabarık lezyon için daha erken hekime başvurmak gerekir.

Seboreik keratoz alındıktan sonra tekrar eder mi?

Alınan seboreik keratoz aynı yerde genellikle tekrar etmez; ancak yatkınlık sürdüğü için yıllar içinde başka bölgelerde yeni lezyonlar çıkabilir. İşlem sırasında lezyonun tamamı alınamazsa aynı yerde ince bir kalıntı yeniden kalınlaşabilir; bu durumda işlem tekrarlanabilir. İşlem sonrası bakım iyileşmeyi hızlandırır ve leke riskini azaltır:

• Bölgeyi günde bir iki kez ılık su ve sabunla nazikçe yıkayıp kurulayın.
• Kabuk düşene kadar ince bir kat vazelin ya da hekimin önerdiği merhemi sürün.
• Kabuğu koparmayın; kendiliğinden düşmesini bekleyin.
• Yüz ve açık bölgelerde iyileşme süresince ve sonraki haftalarda güneş koruyucu kullanın; yeni deri güneşte kolay lekelenir.
• Kızarıklık giderek artıyor, akıntı ya da ateş oluyorsa hekiminize haber verin.

İşlem yerinde birkaç hafta ile birkaç ay süren pembe, açık ya da koyu renk farkı görülebilir; çoğu zaman zamanla azalır. Esmer tenlerde bu renk farkı daha uzun sürebilir, bu nedenle yöntem ve ayar buna göre seçilir.

Evde yapılmaması gerekenler

• Tırnakla kazıyıp koparmak ya da makasla kesmek: Lezyon yüzeysel olduğu için kopabilir, ancak kanama, enfeksiyon ve iz riski doğar; kalan kısım yeniden kalınlaşır. Daha önemlisi, alınan doku incelenemez.
• İple ya da kılla bağlamak: Et beni için anlatılan bu yöntem, saplı olmayan seboreik keratozda işe yaramaz; doku ölümüne ve enfeksiyona yol açabilir.
• Eczaneden alınan evde dondurma spreyleri ve asitli siğil solüsyonları: Siğil için üretilmiş bu ürünler sağlam cildi de yakabilir, leke ve iz bırakabilir. Üstelik tanısı konmamış bir lezyon üzerinde kullanılmış olur.
• Sarımsak, limon, elma sirkesi, karbonat ya da çay ağacı yağı sürmek: Bu karışımlar lezyonu geçirmez; sarımsak ve yoğun asitler kimyasal yanığa, çay ağacı yağı alerjik egzamaya neden olabilir.
• Kendi kendine tanı koyup takibi bırakmak: “Bende zaten çok var” diye yeni ve farklı görünen bir lezyonu önemsememek, gözden kaçan bir melanomun tanısını geciktirebilir.

Ne zaman dermatoloğa başvurmalı?

Seboreik keratoz olduğunu düşündüğünüz bir lezyon değişiyorsa, kanıyorsa ya da diğerlerinden farklı görünüyorsa beklemeden dermatoloğa başvurun. Somut uyarı belirtileri şunlardır:

• Haftalar ya da aylar içinde hızla büyüyen lezyon
• Renk değişimi; özellikle siyah, mavi-gri, kırmızı ya da beyaz alanların bir arada görülmesi
• Darbe ya da sürtünme olmadan kanayan, kabuklanıp iyileşmeyen ya da yaraya dönüşen lezyon
• Diğer lezyonlarınızdan belirgin biçimde farklı görünen tek bir lezyon (“çirkin ördek yavrusu” bulgusu)
• Kısa sürede çok sayıda yeni lezyonun kaşıntıyla birlikte çıkması
• Ağrılı, şişmiş ya da iltihaplanmış lezyon
• Dudak, göz kapağı, genital bölge ya da tırnak çevresinde yeni bir lezyon
• Lezyonun ben mi, seboreik keratoz mu olduğundan emin olamamanız

Çok sayıda beni ya da seboreik keratozu olanlarda, ailesinde melanom bulunanlarda ve yıllarca güneşte çok vakit geçirmiş açık tenli kişilerde düzenli tüm vücut kontrolü, değişikliklerin erken fark edilmesini sağlar.

Muayenede nasıl değerlendirilir?

Muayenede lezyonlar çıplak gözle ve dermatoskopla incelenir; seboreik keratoz tanısı genellikle bu aşamada konur. Değerlendirme şu adımları içerir:

• Lezyonun ne zamandan beri olduğunun, büyüyüp büyümediğinin, kaşıntı ya da kanama yapıp yapmadığının sorulması
• Kişisel ve ailesel cilt kanseri öyküsünün öğrenilmesi
• Rahatsızlık verenlerle birlikte, gözünüzden kaçmış olabilecek lezyonlar için tüm cildin gözden geçirilmesi
• Şüpheli bir bulgu varsa biyopsi planlanması; tanı netse izlem ya da tedavi seçeneğinin konuşulması
• Tedavi istenirse lezyonun kalınlığına ve cilt tipinize göre kriyoterapi ya da koter seçimi

Tanısı net olan seboreik keratozlar için düzenli takip gerekmez. Yeni çıkan ya da değişen lezyonları ise kendiliğinden geçmesini beklemeden muayenede göstermeniz yeterlidir.