Güneş kremi seçerken üç şeye bakmak yeterlidir: en az SPF 30 olması, “geniş spektrum” ya da UVA işaretiyle UVA ışınlarına karşı da koruması ve cildinize uygun, her gün sürmekten kaçınmayacağınız bir dokuda olması. Kremin sağladığı koruma, etiketteki SPF kadar ne kadar sürdüğünüze ve ne sıklıkla yenilediğinize de bağlıdır.
Güneş kremi ne işe yarar? UVA ve UVB farkı
Güneş kremi, deriye ulaşan ultraviyole (UV) ışınlarını azaltarak güneş yanığını, lekeleri, erken yaşlanmayı ve deri kanseri riskini azaltır. Bu ışınların iki türü deriyi farklı biçimde etkiler:
- UVB: derinin üst katmanında etkilidir ve güneş yanığının asıl nedenidir. Yazın ve öğle saatlerinde en güçlüdür; camdan büyük ölçüde geçmez.
- UVA: daha derine iner; kırışıklık, sarkma ve lekelerden sorumludur. Yıl boyu, bulutlu havada ve sabah-akşam saatlerinde de etkilidir, araç ve ev camından geçer.
Her iki tür de deri kanserine katkıda bulunur. Bunlara ek olarak gün ışığının görünür kısmı, özellikle melazmada ve koyu tenli ciltlerde lekeleri artırabilir. Var olan lekelerde korumanın neden tedavinin ilk adımı olduğunu güneş lekesi nasıl geçer yazısında bulabilirsiniz. Güneş, yaşlanma ve lekelerin yanında cilt kanseri için de önlenebilir en önemli nedendir.
SPF kaç olmalı?
Şehirde geçen sıradan bir gün için en az SPF 30; deniz, kar, dağ ve uzun süre açık havada kalınan günlerde SPF 50 uygundur. SPF, kremin yalnızca UVB’ye, yani yanığa karşı koruma gücünü gösterir.
Laboratuvar koşullarında SPF 30, deriye ulaşan UVB miktarını otuzda bire; SPF 50 ise ellide bire indirir. Aradaki fark kâğıt üzerinde küçüktür. Gerçek hayatta ise çoğu kişi kremi test edilen miktarın çok altında sürer ve koruma etiketteki değerin gerisinde kalır. Bu yüzden kolay yanan, açık tenli, leke eğilimi olan, leke tedavisi gören ya da daha önce deri kanseri geçirmiş kişilerde SPF 50 tercih edilir. Yüksek SPF, güneşte daha uzun kalabileceğiniz anlamına gelmez; yenileme kuralı her SPF için aynıdır.
Geniş spektrum ve UVA koruması nasıl anlaşılır?
SPF değeri UVA korumasını göstermez; bunun için ambalajda ayrı bir işarete bakmak gerekir. Avrupa’da satılan ürünlerde daire içinde “UVA” yazan logo, UVA korumasının SPF değerine göre yeterli olduğunu gösterir. “Geniş spektrum” (broad spectrum) ibaresi ve Asya kaynaklı ürünlerdeki “PA+” işareti de UVA korumasını anlatır; artı sayısı arttıkça UVA koruması güçlenir.
Mineral filtre mi, kimyasal filtre mi?
İki filtre türü de doğru miktarda sürüldüğünde iyi korur; aradaki fark daha çok cildin toleransında, dokuda ve görünümdedir. Mineral (inorganik) filtreler çinko oksit ve titanyum dioksit gibi deri yüzeyinde kalan ince parçacıklardır ve ışığı emip bir kısmını yansıtarak durdurur. Kimyasal (organik) filtreler ise deriye yayılarak ışığı emer ve ısıya çevirir.
| Özellik | Mineral (fiziksel) filtre | Kimyasal (organik) filtre |
|---|---|---|
| İçerik | Çinko oksit, titanyum dioksit | Organik UV filtreleri; çoğu üründe birkaç filtre bir arada |
| Doku ve görünüm | Daha yoğun olabilir, beyazlık bırakabilir; renkli türleri bu sorunu azaltır | Daha hafif ve şeffaf, makyaj altında kolay kullanılır |
| Tahriş ve alerji | Seyrek; hassas ciltte genellikle iyi tolere edilir | Bazı kişilerde batma, yanma ya da alerji yapabilir |
| Göz çevresi | Göze kaçtığında daha az batar | Terle göze aktığında yakma yapabilir |
| Kimler için uygun | Hassas cilt, rozasea, altı aydan büyük bebekler ve çocuklar, gebelik dönemi, lazer ve peeling sonrası | Normal, yağlı ve karma ciltler; hafif doku isteyenler |
Mineral filtreli SPF 50 bir ürün arıyorsanız beyazlık bırakmaması için renkli (tinted) seçeneklere bakın. Demir oksit içeren renkli mineral kremler görünür ışığa karşı da ek koruma sağladığı için melazma ve leke eğilimli ciltlerde öne çıkar. Pek çok ürün iki filtre türünü birlikte içerir; bu karma ürünler korumayla kullanım kolaylığını dengeler.
Cilt tipinize göre güneş kremi nasıl seçilir?
Doğru güneş kremi; cildinizi tıkamayan, kurutmayan, tahriş etmeyen ve bu yüzden her gün severek süreceğiniz kremdir. Cilt tipinizden emin değilseniz kuru, yağlı, karma ve hassas cildi tanımak için hazırlanan rehber işinizi kolaylaştırır.
- Yağlı ve akneye eğilimli cilt: jel ya da fluid dokular, “yağsız” ve “komedojenik değildir” ibareli ürünler; matlaştırıcı formüller gün içindeki parlamayı azaltır. Sivilce tedavisinde kullanılan bazı kremler deriyi güneşe duyarlı hâle getirdiği için bu dönemde koruma daha da önemlidir.
- Kuru cilt: seramid, gliserin ya da hyaluronik asit içeren kremsi dokular; nemlendirici ile güneş kremini ayrı katlar hâlinde kullanabilirsiniz.
- Hassas cilt ve rozasea: parfümsüz, alkolsüz, mineral filtreli ürünler; yeşil ya da bej tonlu renkli kremler kızarıklığı da kapatır. Rozasea (gül hastalığı) olanlarda güneş, atakları en sık tetikleyen etkenlerden biridir.
- Leke ve melazma: SPF 50, geniş spektrum ve tercihen demir oksitli renkli ürünler; melazma ve cilt lekeleri görünür ışıkla da koyulaşır.
- Koyu ten: beyazlık bırakmayan şeffaf jeller ya da tene uygun renkli mineral ürünler.
- Sakallı yüz ve kıllı bölgeler: sprey ya da jel formlar kılların arasına daha kolay yayılır.
Güneş kremi ne kadar sürülmeli?
Yüz ve boyun için işaret ve orta parmağınızın boyunca sıkılan iki şerit krem yeterli bir ölçüdür; yetişkin bir vücudun tamamı için ise kabaca bir shot bardağı dolusu gerekir. SPF değerleri santimetrekare başına belirli bir miktar sürülerek ölçülür; daha ince sürdüğünüzde koruma da belirgin biçimde düşer.
En sık unutulan yerler kulak kepçesi ve arkası, ense, saç çizgisi ve saç ayrımı, göz çevresi, dudaklar, el ve ayak sırtıdır. Dudaklar için SPF’li dudak koruyucu, saç ayrımı için şapka ya da saçlı deriye uygun sprey kullanılabilir. Nemlendirici veya fondöten içindeki SPF, sürülen miktar az olduğu için tek başına yeterli koruma sağlamaz.
Güneş kremi ne zaman sürülmeli, ne sıklıkla yenilenmeli?
Güneş kremi her sabah, cilt bakımının son adımı olarak ve makyajdan önce sürülür; açık havada iki saatte bir, yüzmeden, yoğun terlemeden ya da havluyla kurulandıktan sonra hemen yenilenir. Kremin deride eşit bir tabaka oluşturması için dışarı çıkmadan 15-20 dakika önce sürmek iyi bir alışkanlıktır.
- Sabah rutini: temizleme, varsa serum, nemlendirici ve ardından güneş kremi. Sıralamanın ayrıntısını sabah ve akşam doğru cilt bakım rutini yazısında bulabilirsiniz.
- Ofiste, pencereden uzak çalışıyorsanız: sabah sürülen kat çoğu zaman yeterlidir; öğle arasında dışarı çıkacaksanız yenileyin.
- Pencere kenarı ve araç içi: UVA camdan geçtiği için bu durumlarda da koruma gerekir.
- Deniz ve havuz: “suya dayanıklı” ibaresi, kremin suda belirli bir süre etkisini koruduğunu gösterir; sudan çıkıp kurulandıktan sonra yeniden sürün.
Sprey, stick ve pudra: hangi form ne zaman?
Sürmeli krem ve losyonlar miktarı ayarlamayı kolaylaştırır ve ilk kat için en güvenilir seçenektir. Spreyler geniş alanlara ve gün içi yenilemeye pratiktir; ancak yeterli miktar için deri ıslak görünene kadar sıkıp elle yaymak gerekir. Yüze doğrudan sıkmak yerine avucunuza alın ve rüzgârda kullanmayın. Stick formlar dudak, burun, kulak ve göz çevresi için kullanışlıdır. SPF’li pudralar makyajın üzerine yenileme için yardımcıdır, ama tek başına ana koruma olarak yetmez.
Bebekler, çocuklar ve gebelikte güneş kremi
Altı aydan küçük bebekler güneş kremiyle değil, gölge, şapka ve giysiyle korunur; altı aydan büyük bebeklerde ve çocuklarda mineral filtreli, parfümsüz, SPF 50 bir ürün uygundur. Çocuklukta geçirilen güneş yanıkları ileriki yıllarda ben sayısını ve deri kanseri riskini artırdığı için bu dönemdeki korunma özellikle değerlidir.
Gebelikte hormonların etkisiyle yüzde lekelenme (gebelik maskesi) sık görülür; geniş spektrumlu, SPF 50 ve tercihen renkli mineral bir güneş kremi hem lekeyi önlemeye yardım eder hem de genellikle iyi tolere edilir. Gebelik ve emzirme döneminde kimyasal filtrelerin bebeğe zarar verdiğini gösteren kesin bir kanıt yoktur; yine de pek çok hekim bu dönemde mineral filtreleri tercih eder. Bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlar, organ nakli geçirenler ve deriyi güneşe duyarlı hâle getiren ilaçlar (bazı antibiyotikler, idrar söktürücüler, sivilce için kullanılan A vitamini türevleri) alanlar en yüksek korumayı seçmelidir.
Güneş kremi kullanırken sık yapılan hatalar
En sık hata, güneş kremini yalnızca yazın ve plajda kullanmaktır; UVA yıl boyu etkilidir ve deri hasarı birikerek ilerler. Diğer yaygın hatalar şunlardır:
- Bulutlu havada sürmemek; bulutlar UV ışınlarının önemli bir kısmını geçirir
- Kremi nemlendiriciyle avuçta karıştırıp inceltmek
- Son kullanma tarihi geçmiş, açıldıktan sonraki kullanım süresini aşmış ya da sıcak arabada bekletilmiş ürünü kullanmak
- Yüksek SPF sürdüğü için güneşte daha uzun kalmak
- Kar, su ve kumun ışığı yansıttığını unutmak; kayakta ve teknede yanık daha kolay olur
- Evde “doğal güneş kremi” hazırlamak ya da bronzlaşmak için havuç yağı, zeytinyağı gibi yağlar sürmek: bu karışımların koruma değeri ölçülmemiştir; korunduğunuzu sanıp güneşte daha uzun kalırsınız ve yanık kolaylaşır
- Solaryumu güneşe “hazırlık” sanmak; solaryum korumaz, deri kanseri riskini artırır
Güneş kremi tek başına yeterli mi?
Hayır; güneş kremi korumanın tek değil, tamamlayıcı halkasıdır ve gölge, giysi, şapka ve güneş gözlüğüyle birlikte kullanıldığında en etkili sonucu verir. Güneşin en dik olduğu öğle saatlerinde mümkün olduğunca gölgede kalın; pratik bir ölçü olarak gölgeniz boyunuzdan kısaysa UV yoğun demektir.
Hava durumu uygulamalarında gösterilen UV indeksi 3 ve üzerindeyse koruma gerekir. Sık dokulu, koyu renkli giysiler ve UV koruma değeri (UPF) belirtilmiş kıyafetler, krem gibi silinip gitmediği için daha düzenli bir koruma sağlar. Geniş kenarlı şapka yüzü, kulakları ve enseyi; UV filtreli güneş gözlüğü ise gözleri ve göz çevresinin ince derisini korur.
Dermatolog güneş kremi önerirken nelere bakar?
Muayenede güneş koruması; cilt tipinize, varsa sivilce, rozasea, leke ya da egzama gibi sorunlarınıza, kullandığınız ilaçlara ve deri kanseri riskinize göre planlanır.
- Cildin yağlanması, hassasiyeti ve daha önce güneş kremlerinin yaptığı batma, kaşıntı ya da sivilce gibi şikâyetler sorulur.
- Deriyi güneşe duyarlı hâle getiren ilaçlar ve süren leke ya da sivilce tedavileri gözden geçirilir.
- Bir üründen sonra kızarıklık ve kaşıntı oluyorsa filtre ya da parfüm alerjisi açısından değerlendirme yapılır, gerekirse yama testi önerilir.
- Benler ve güneş hasarı bulguları (güneş lekeleri, pürüzlü kırmızı lekeler) incelenir; risk grubundaysanız düzenli ben kontrolü planlanır.
Değerlendirmenin sonunda size uygun doku, filtre türü, SPF değeri ve günlük kullanım düzeni netleşir. Lazer, peeling ya da leke tedavisi gören ciltlerde işlem sonrası dönemin koruma planı ayrıca konuşulur.
Cilt sorununuz için uzman görüşü alın
İlgili rehberler: Güneş Yanığına Ne İyi Gelir? Kaç Günde Geçer, Ne Zaman Hekime Gidilir?