İsilik Nedir, Nasıl Geçer? Bebek ve Yetişkinde İsilik

Prof. Dr. Yelda KapıcıoğluDermatoloji Uzmanı · Nişantaşı, İstanbulYayın: 1 Ocak 1970·7 dk okuma

İsilik, ter kanallarının tıkanması sonucu terin deri yüzeyine çıkamayıp derinin içinde hapsolmasıyla oluşan, sıcak ve nemli ortamda ortaya çıkan, küçük, kaşıntılı ya da iğne batar gibi his veren kabarcıklardır. Bulaşıcı değildir; cilt serinletilip terleme azaldığında çoğu zaman birkaç gün içinde kendiliğinden geçer.

İsilik nedir, neden olur?

İsilik, tıbbi adıyla miliarya, ter bezinden deri yüzeyine uzanan ince kanalların tıkanmasıyla oluşur. Kanal tıkanınca ter derinin içine sızar; bu da küçük kabarcıklara, kızarıklığa ve batma hissine yol açar. Tıkanmayı kolaylaştıran başlıca etkenler şunlardır:

• Sıcak ve nemli hava, havasız oda, sıcak bir iklime tatile gitmek
• Sentetik, dar, ter emmeyen giysiler; sırt çantası, bel korsesi, bandaj ve flaster altı
• Yoğun egzersiz ve sıcak ortamda çalışmak: mutfak, fırın, şantiye, sera
• Ateşli hastalıklar ve uzun süre sırtüstü yatmak
• Kalın, yağlı kremlerin ve yağların cildin üzerini kapatması
• Bebeklerde ter kanallarının henüz tam gelişmemiş olması ve fazla giydirme

İsilik yalnızca yaz sorunu değildir. Kışın kalın yünlü kazak, kat kat giysi, yüksek ısıtılan oda ve ağır yorgan da aynı tabloyu oluşturabilir. Gebelikte artan vücut ısısı ve terleme de isiliği kolaylaştırır.

İsilik nasıl görünür, türleri nelerdir?

İsiliğin görünümü ter kanalının hangi derinlikte tıkandığına bağlıdır; en sık görülen tipi kırmızı, kaşıntılı, iğne başı büyüklüğünde kabarcıklardır.

Yüzeysel isilik (miliarya kristalina)

Ter kanalının en üst ucu tıkandığında oluşur. Kızarıklık olmadan, çiy damlasına benzeyen, içi berrak, dokununca kolayca patlayan çok küçük kabarcıklar görülür. Genellikle kaşıntı yapmaz. Yenidoğanlarda ve ateşli hastalık sırasında sıktır; saatler ya da birkaç gün içinde kaybolur.

Kırmızı isilik (miliarya rubra)

Halk arasında isilik denince akla gelen tiptir. Tıkanma biraz daha derindedir; kırmızı, küçük kabarcıklar ile batma, yanma ve kaşıntı hissi oluşur. Boyun, göğüs, sırt, koltuk altı, meme altı, kasık ve giysinin sürtündüğü yerlerde çıkar; terledikçe artar.

İrinli isilik

Kırmızı isilikte bazı kabarcıkların ucu sarı-beyaz, irinli hale gelebilir. Bu görünüm kıl kökü iltihabıyla (folikülit) ya da bakteriyel bir deri enfeksiyonuyla karışabildiği için yayılıyorsa hekime gösterilmelidir.

Derin isilik (miliarya profunda)

Sık sık kırmızı isilik geçiren ve sıcak iklimde yaşayan ya da çalışan yetişkinlerde görülür. Ten renginde, sert, kaşıntısı az kabarıklar oluşur. Yaygın olduğunda o bölgede terleme azalabilir; vücut ısı atmakta zorlanır ve kişi sıcakta çabuk bitkinleşir. Nadir görülür ama hekim değerlendirmesi gerektirir.

Bebeklerde isilik neden olur, nasıl geçer?

Bebeklerde isilik, ter kanallarının henüz olgunlaşmamış olması ve bebeğin çoğu zaman gereğinden fazla giydirilmesi yüzünden sık görülür; serin ortam ve ince pamuklu giysiyle genellikle birkaç günde geçer. En çok boyun kıvrımında, ensede, omuzlarda, göğüste, koltuk altında ve kundağın ya da tulumun sıkı oturduğu yerlerde çıkar.

• Giydirme ölçüsü: Bebeğe kendi giydiğinizden belirgin fazla kat giydirmeyin. Elinizi ensesine koyun; ense terli ve sıcaksa bebek fazla giyinmiştir.
• Kumaş: Cilde değen kat ince, pamuklu ve bol olsun. Sentetik tulumlar ve yünlü giysiler doğrudan cilde gelmesin.
• Oda: Odayı serin ve havadar tutun; bebeği sobanın, kaloriferin ya da güneşin hemen önüne yatırmayın. Pusetin ve ana kucağının üzeri kalın örtüyle kapatılmamalı.
• Banyo: Ilık suyla kısa bir banyo ve ardından havluyu ovmadan bastırarak kurulamak rahatlatır. Kıvrım yerlerinin tam kurumasına dikkat edin.
• Uyku: Ağır yorgan, kalın battaniye ve başlık yerine mevsime uygun ince bir uyku tulumu tercih edin.

Bebek cildinde isilik dışında egzama, pişik ve yenidoğan sivilcesi de sık görülür. Kuru, pullu ve haftalarca süren kızarıklıklarda bebeklerde egzamanın belirtileri ve bakımı yazısı ayrımı kolaylaştırabilir. Bebekte döküntüyle birlikte ateş varsa, özellikle bebek üç aydan küçükse, beklemeden hekime başvurun.

Yetişkinde isilik nerelerde çıkar?

Yetişkinde isilik çoğunlukla giysinin sıkı oturduğu ve derinin deriye değdiği yerlerde çıkar: meme altı, sırt, bel, göğüs, kasık, iç uyluk, boyun ve dirsek içi.

Risk; sıcakta çalışanlarda, sporcularda, kilolu kişilerde, uzun süre yatağa bağlı kalan hastalarda ve tatilde ani sıcağa maruz kalanlarda artar. Sırtüstü yatan hastada sırt ve kalçada, koşucuda göğüs ve sırtta, mutfakta çalışanda boyun ve bel çevresinde görülmesi tipiktir. Yara bandı, ilaç bandı, alçı ya da elastik bandaj altında da kanallar kolayca tıkanır.

Yatağa bağlı bir yakınınıza bakıyorsanız pozisyonunu gün içinde düzenli aralıklarla değiştirin, sırtının altında naylon alez varsa üzerine pamuklu bir örtü serin ve terlediğinde giysisini kuru olanla değiştirin. Odayı fazla ısıtmamak ve kalın battaniyeyi ince bir örtüyle değiştirmek de sırtta ve kalçada çıkan isiliği azaltmaya yardımcı olur.

Meme altı ve kasık gibi kıvrımlarda kızarıklık günlerce geçmiyor, kenarı belirginleşiyor ya da çevresinde küçük uydu kabarcıklar çıkıyorsa isilik değil mantar enfeksiyonu olabilir. Bu tabloyu deri mantar hastalıkları sayfasında bulabilirsiniz.

İsilik nasıl geçer, isiliğe ne iyi gelir?

İsiliğin geçmesi için yapılacak en önemli şey cildi serinletmek ve terlemeyi azaltmaktır; çoğu isilik krem gerektirmez. Evde şunları uygulayabilirsiniz:

• Serin ortam: Klima ya da vantilatörle havalandırılan bir odada kalın; soğuk hava doğrudan üzerinize üflenmesin.
• Ilık duş: Gün içinde bir-iki kez ılık suyla kısa duş, ter ve tuz kalıntısını uzaklaştırır. Parfümsüz, hafif bir temizleyici yeterlidir; cildi ovmayın.
• Serin kompres: Kaşıyan ya da yanan bölgeye temiz, serin, nemli bir bezle birkaç dakika kompres yapın. Buzu doğrudan cilde koymayın.
• Bol, pamuklu giysi: Dar ve sentetik giysiler, sıkı kemer, spor sütyeni gibi cildi kapatan parçalar isilik geçene kadar mümkün olduğunca bırakılmalı.
• Hafif ürün: Cilt kuruyorsa yağlı kremler yerine parfümsüz, su bazlı, losyon ya da jel kıvamında hafif bir nemlendirici seçin. Aloe vera jeli serinletici his verebilir; parfüm ve alkol içermemesine dikkat edin.
• Kaşımamak: Tırnakları kısa tutun; kaşımak deriyi açar ve enfeksiyona zemin hazırlar.

Kaşıntı uykuyu bozuyorsa hekim kısa süreli, hafif bir kortizonlu krem ya da ağızdan antihistaminik önerebilir; irinli isilikte antibiyotikli krem gerekebilir. Bu ürünleri, özellikle bebeklerde, çocuklarda ve gebelikte hekime danışmadan kullanmayın. Kaşıntının isilik dışındaki nedenleri için vücutta kaşıntının nedenleri yazısına göz atabilirsiniz.

İsilik kaç günde geçer?

İsilik, tetikleyen sıcak ve nemli ortamdan uzaklaşıldığında genellikle birkaç gün içinde, çoğu zaman bir hafta dolmadan geçer. Yüzeysel isilik saatler içinde bile kaybolabilir. Kırmızı isilik serinledikten sonra birkaç günde söner; terlemeye ve kaşımaya devam etmek süreyi uzatır. Derin isilik ise haftalarca sürebilir ve hekim kontrolünde izlenir.

Koyu tenli kişilerde isilik geçtikten sonra yerinde geçici açık ya da koyu renk değişikliği kalabilir; bu da genellikle haftalar içinde solar. Bir hafta içinde düzelme olmuyorsa, döküntü yayılıyorsa ya da her sıcakta aynı yerde tekrar çıkıyorsa başka bir tanı akla gelmelidir.

İsilik mi, pişik mi, egzama mı?

İsilik terleyen ve kapalı kalan bölgede çıkan, serinleyince geçen iğne başı kabarcıklarla; pişik bez bölgesinde ıslaklık ve sürtünmeyle; egzama ise kuru, pullu ve uzun süren kızarıklıkla kendini gösterir. Kesin tanı muayeneyle konur; aşağıdaki tablo yalnızca yön gösterir.

İsilik ile alerjiyi ayırmanın pratik yolu kabarıkların davranışına bakmaktır: isilik terleyen bölgede sabit durur ve serinleyince azalır; kurdeşen kabarıkları ise saatler içinde kaybolup başka bir yerde çıkar. Kurdeşeni tetikleyen etkenler ve atopik dermatitin belirtileri ayrı yazılarımızda anlatılıyor.

Evde yapılmaması gerekenler

İsilikte en sık yapılan hata, cildi daha da kapatan ya da tahriş eden ürünler sürmektir. Şunlardan kaçının:

• Pudra ve talk: Nemle birleşince kıvrımlarda topaklanır, ter kanallarını daha çok tıkayabilir; bebekte solunduğunda akciğerleri tahriş edebilir.
• Zeytinyağı, bebek yağı, vazelin ve kalın pişik kremleri: Cildin üzerini örterek terin çıkışını zorlaştırır, isiliği uzatır.
• Kolonya, alkol, sirke ya da limon: Ferahlık hissi kısa sürer; kabarcıkları yakar, cildi kurutur ve tahriş eder.
• Bebeği üşümesin diye daha çok giydirmek ya da kundağı sıkı sarmak: İsiliğin en sık nedenini sürdürür.
• Sabunla sık ve sert ovarak yıkamak: Derinin koruyucu tabakasını bozar, kaşıntıyı artırır.
• Kabarcıkları patlatmak ya da iğneyle delmek: Tıkanıklığı açmaz, enfeksiyon riskini artırır.
• Evde bulunan kortizonlu kremi rastgele sürmek: Bebeklerde ve kıvrım yerlerinde deri ince olduğu için kortizon kolay emilir; ayrıca bir mantar enfeksiyonunu gizleyip yayılmasına yol açabilir.

Ne zaman dermatoloğa başvurmalı?

İsilik serin ortama rağmen bir hafta içinde gerilemiyorsa ya da aşağıdaki uyarı işaretlerinden biri varsa hekime başvurun:

• Döküntüyle birlikte ateş; üç aydan küçük bebekte ateş her zaman acil değerlendirme gerektirir
• Bebekte huzursuzluk, emmeyi reddetme, uyuşukluk ya da solukluk
• Kabarcıkların irinlenmesi, sarı kabuk bağlaması, ağrı, şişlik ve ısı artışı
• Döküntünün giysi altı bölgelerin dışına taşıp hızla tüm vücuda yayılması
• Bastırınca solmayan, mor-kırmızı noktalar: bu bulgu acil başvuru gerektirir
• Sıcakta terlemenin azalması, baş dönmesi, baş ağrısı ya da belirgin bitkinlik
• İsiliğin her yaz aynı bölgede tekrarlaması ya da kıvrımlarda kenarı belirgin, geçmeyen kızarıklık
• Gebelikte, bağışıklığı baskılanmış bir kişide ya da yatağa bağlı bir yakınınızda yaygın döküntü

Muayenede ne yapılır?

İsilik tanısı çoğu zaman yalnızca görünüm ve öyküyle konur; kan tahlili gerekmez. Muayenede döküntünün ne zaman başladığı, sıcak ve terlemeyle ilişkisi, giyim alışkanlıkları, ateş olup olmadığı ve sürülen ürünler sorulur. Ardından döküntünün dağılımı, kabarcıkların derinliği ve irin olup olmadığı incelenir.

Görünüm mantar enfeksiyonu, kıl kökü iltihabı, viral bir döküntü ya da ilaç reaksiyonuyla karışıyorsa deri dermatoskopla incelenebilir, gerekirse kazıntı örneğiyle mantar araştırılır. Sonrasında cildin serinletilmesine yönelik pratik bir plan yapılır; kaşıntı ya da enfeksiyon varsa kısa süreli tedavi eklenir. Tekrarlayan isilikte giyim, ortam ve cilt bakımı düzeni birlikte gözden geçirilir.