Nasır Neden Olur, Nasıl Geçer? Nasıra Ne İyi Gelir?

Nasır, ayakta ya da elde sürekli sürtünme ve basınca maruz kalan bölgede derinin kendini korumak için kalınlaşmasıdır; virüs ya da mikrop kaynaklı değildir ve bulaşmaz. Basıncı oluşturan neden (dar ayakkabı, ayak yapısı, yürüyüş biçimi) ortadan kalktığında nasır incelir; kalınlaşmış deri güvenli biçimde yumuşatılıp inceltildiğinde ağrı da geçer. Ayak tabanındaki siğillerle sık karıştırılır ve tedavisi farklı olduğu için ayrımı önemlidir.

Nasır nedir? Kallus ve klavus farkı

Halk arasında “nasır” denen kalınlaşma tıpta iki ayrı tabloyu kapsar. Kallus (yaygın sertleşme), geniş bir alana yayılan, sarımsı, sert ve çoğunlukla ağrısız kalınlaşmadır; topukta, ayak tabanının ön kısmında, avuç içinde görülür. Klavus (çekirdekli nasır) ise asıl “nasır” diye bilinen, ortasında koni biçiminde sert bir çekirdeği bulunan küçük ama ağrılı lezyondur. Çekirdek derinin içine doğru bastığı için ayakkabı giyince ya da üzerine basınca batma hissi verir.

Klavusun iki türü vardır. Sert nasır, serçe parmağın dış yanı ve parmak eklemlerinin üstü gibi kemik çıkıntılarının ayakkabıya sürtündüğü yerlerde çıkar. Yumuşak nasır ise parmak aralarında, çoğunlukla dördüncü ve beşinci parmak arasında görülür; ter ve nem nedeniyle beyazımsı ve yumuşaktır. Bu görünüm parmak arası mantarla karışabilir; ancak ayak mantarı genellikle kaşıntı, soyulma, çatlak ve kötü kokuyla birlikte seyreder ve tek bir sert noktayla sınırlı kalmaz.

Nasır neden olur?

Nasır, derinin aynı noktadan tekrar tekrar sıkışmasına ya da sürtünmesine verdiği bir savunma yanıtıdır. Ayak nasırının en sık nedenleri şunlardır:

• Ayakkabı: Burnu dar ya da sivri, topuğu yüksek, sert dikişli veya ayağa büyük gelen ayakkabılar; çorapsız giyilen ayakkabı ve sandaletler.
• Ayak yapısı: Halluks valgus (başparmak çıkıntısı), çekiç parmak, düz taban ya da yüksek kemer gibi yapısal farklar basıncı belirli noktalara yükler.
• Yürüyüş ve yük: Uzun süre ayakta çalışmak, koşu, bale ve dans; ağırlığı tabanın tek bir bölgesine fazla veren yürüyüş biçimi.
• Yaş: Yaş ilerledikçe ayak tabanındaki yağ yastığı incelir ve kemik çıkıntıları deriye daha çok bastırır.
• Elde nasır: Kürek, çekiç, bahçe aletleri, ağırlık çalışması, gitar ya da keman telleri.

Nasırın yeri çoğu zaman nedenini de ele verir. Serçe parmağın dış yanındaki nasır genellikle dar burunlu ayakkabıya, parmak eklemlerinin üstündeki nasır çekiç parmak ve alçak burunlu ayakkabıya işaret eder. Tabanın ön kısmındaki yaygın sertleşme yüksek topukla ya da ağırlığın öne yüklendiği yürüyüşle, topuktaki kalınlaşma ise açık topuklu terlik ve sandaletlerle sık görülür. Parmak arasındaki yumuşak nasır, iki parmağın kemik çıkıntılarının dar bir ayakkabıda birbirine bastırmasıyla oluşur.

Nasırın tekrar etmesinin en sık nedeni, kalın derinin alınıp basıncın yerinde bırakılmasıdır. Kalıcı rahatlama için nedenin de düzeltilmesi gerekir.

Nasır mı, siğil mi?

Nasırı siğilden ayıran en güvenilir ipuçları deri çizgileri ve siyah noktalardır: nasırda parmak izine benzeyen deri çizgileri kesintisiz devam eder, siğilde ise çizgiler kesilir ve yüzeyde küçük siyah noktalar görülür. Ayak tabanı siğilleri HPV adlı virüsle oluşur, bulaşıcıdır ve nasır bakımıyla geçmez. Aşağıdaki tablo fikir verir; kesin tanı muayeneyle konur.

Siğil türleri ve tedavi seçenekleri için siğil nedir, nasıl tedavi edilir yazımıza bakabilirsiniz. Siğilde dondurma ve yakma gibi yöntemler kullanılırken nasırda bu yöntemler standart tedavi değildir. “Nasırım bir türlü geçmiyor” diyen kişide bu yüzden ilk iş, tanının doğru olup olmadığına bakmaktır.

Nasır nasıl geçer?

Nasır, basıncı oluşturan neden ortadan kalktığında haftalar içinde yumuşar ve incelir. Kalın tabaka güvenli biçimde alındığında ağrı hemen azalır; ama ayakkabı ve basınç değişmezse birkaç hafta içinde yeniden oluşur. Bu yüzden etkili nasır tedavisi iki ayak üzerinde durur:

1. Basıncı azaltmak: Burnu geniş, topuğu alçak, tabanı yumuşak ayakkabı; parmak arası silikon ayırıcılar, ortası boş halka biçimli yastıklar, gerekirse kişiye özel tabanlık.
2. Kalın deriyi inceltmek: Evde yumuşatıcı kremler ve nazik törpüleme; derin ve ağrılı çekirdekli nasırda ise hekimin steril bir bistüriyle katman katman inceltmesi ve çekirdeği çıkarması.

Çekiç parmak ya da belirgin başparmak çıkıntısı gibi bir yapı bozukluğu nasırı sürekli yeniden oluşturuyorsa ortopedi değerlendirmesi gerekebilir; seyrek olarak kemik çıkıntısı cerrahiyle düzeltilir. Gebelikte ayakların şişmesi ve tabanın genişlemesi ayakkabı numarasını geçici olarak değiştirebilir; bu dönemde eski ayakkabıların vurduğu noktalarda nasır gelişebilir.

Nasıra ne iyi gelir? Evde güvenli bakım

Diyabet ya da dolaşım sorunu yoksa hafif nasırlara evde güvenle bakılabilir. Sıralama şöyle olmalı:

• Yumuşatma: Ayağınızı 10–15 dakika ılık suda bekletin. Çok sıcak su, tuz ya da deterjan eklemek gerekmez.
• Nazik törpüleme: Ayağınızı kuruladıktan sonra ponza taşı ya da ayak törpüsüyle tek yönde, birkaç hafif hareketle yüzeyi inceltin. Amaç bir seferde bitirmek değil, günler içinde azar azar inceltmektir. Pembe deri görünür ya da sızlama başlarsa durun. Törpünüzü kimseyle paylaşmayın.
• Nemlendirme: Üre ya da salisilik asit içeren kalın deri kremleri sertliği çözer. Kremi yalnızca kalınlaşmış alana sürün; parmak aralarını ise iyice kurulayın, burada nem birikmesi yumuşak nasırı ve mantarı kolaylaştırır.
• Koruma: İlaçsız, ortası boş keçe ya da silikon yastıklar basıncı nasırın çevresine dağıtır. Pamuklu ve dikişsiz çorap tercih edin.
• Ayakkabı seçimi: Ayakkabıyı günün sonunda, ayak hafif şişkinken deneyin. En uzun parmağınızın ucu ile ayakkabının burnu arasında yaklaşık bir parmak boşluk kalmalı, parmaklar rahatça kıpırdayabilmelidir.

Elde gelişen nasırlarda eldiven kullanmak ve alet saplarını yumuşak bir malzemeyle kaplamak yeterli olabilir. Gitar çalanlarda ve kürek çekenlerde ince bir nasır tabakası koruyucudur; tamamen almaya çalışmak yerine yalnızca çatlayan kenarları törpülemek yeterlidir.

Nasıra iyi gelmeyen, zarar veren yöntemler

Nasıra yönelik ev yöntemlerinin çoğu kalın deriyi değil, çevresindeki sağlıklı deriyi yakar. En sık karşılaşılan hatalar şunlardır:

• Jilet, makas, çakı ya da tırnak makasıyla kesmek: Derin kesik, kanama ve enfeksiyon riski taşır. Çekirdeği “kökünden almak” için yapılan oyma yarayı derinleştirir.
• Nasır bantları ve nasır sıvıları: İçerdikleri asit yalnızca nasırı değil, çevresindeki sağlam deriyi de eritir; beyaz ve yumuşamış deri, ardından açık yara bırakabilir. Diyabet, damar hastalığı ya da ayakta his azalması olanlar ve derisi çok ince olan yaşlılar bu ürünleri kullanmamalıdır.
• Limon, sirke ya da sarımsak sarmak: Bir gece boyunca sarılan asitli ya da yakıcı maddeler kimyasal yanık yapabilir.
• Ezilmiş ağrı kesici tabletten macun yapmak: İçerdiği asidin miktarı ve temas süresi kontrol edilemez; yanık riski taşır.
• Kızgın iğne, çok sıcak su ya da çakmakla “yakmak”: Yanık ve enfeksiyon dışında bir sonuç vermez.

Nasır nasıl önlenir?

Nasırı önlemenin yolu, derinin aynı noktadan tekrar tekrar ezilmesini engellemektir; bunun büyük kısmı ayakkabı ve çorap seçimiyle ilgilidir.

• Ayak ölçünüzü yeniden aldırın: Ayak boyu ve genişliği yaşla, kilo değişimiyle ve gebelikten sonra değişebilir. Yıllardır aynı numarayı almak, sığmayan ayakkabının nedeni olabilir.
• Burun genişliğine bakın: Sivri burunlu ayakkabılar parmakları birbirine bastırır. Parmaklarınızın yan yana rahatça durduğu, yuvarlak ya da kare burunlu modelleri tercih edin.
• Topuk yüksekliğini sınırlayın: Yüksek topuk ağırlığı tabanın ön kısmına yükler; uzun süre yüksek topuk giymeniz gerekiyorsa gün içinde alçak bir ayakkabıyla dönüşümlü kullanın.
• Aynı ayakkabıyı her gün giymeyin: Farklı ayakkabılar basıncı farklı noktalara dağıtır ve ayakkabının kuruması için zaman tanır.
• Çorapsız ayakkabı giymeyin: Çorap, deri ile ayakkabı arasındaki sürtünmeyi azaltır. Spor ve uzun yürüyüş için dikişsiz, nemi uzaklaştıran çoraplar uygundur.
• Erken belirtiyi ciddiye alın: Bir noktada kızarıklık ve sızlama nasırın habercisidir. O noktaya ince bir yastık koymak ya da ayakkabıyı değiştirmek, kalınlaşma başlamadan sorunu çözebilir.

Düz taban, yüksek kemer ya da yürüyüş bozukluğu olanlarda hazır tabanlıklar yetmeyebilir; ayak basınç analizine dayanan kişiye özel tabanlıklar basıncı daha dengeli dağıtır.

Diyabet ve dolaşım sorunu olanlar neden ayrıca dikkat etmeli?

Diyabeti olan kişilerde küçük bir nasır yarası ayak ülserine ve ciddi enfeksiyona dönüşebilir. Diyabet zamanla ayaktaki sinirleri etkileyerek ağrı hissini azaltır; kişi nasırın altında gelişen yarayı fark etmeyebilir. Dolaşım bozukluğu da iyileşmeyi yavaşlatır.

Diyabetiniz, damar hastalığınız ya da ayaklarınızda uyuşma varsa:

• Nasırı kendiniz kesmeyin, sertçe törpülemeyin, nasır bandı ya da sıvısı kullanmayın.
• Ayaklarınızı her gün, tabanları da dahil olmak üzere gerekirse bir ayna yardımıyla kontrol edin.
• Nasırın altında morarma, kararma ya da kan oturması gibi bir renk değişikliği görürseniz bunu yaranın habercisi sayın ve aynı gün başvurun.
• Nasır bakımını hekim ya da diyabetik ayak konusunda deneyimli bir podolog yapmalıdır.

Ne zaman dermatoloğa ya da podoloğa başvurmalısınız?

Evde iki-üç haftalık doğru bakıma rağmen ağrı sürüyorsa ya da nasır sık tekrarlıyorsa muayene gerekir. Şu belirtilerde daha erken başvurun:

• Nasırın çevresinde kızarıklık, şişlik, ısı artışı, akıntı ya da kötü koku
• Ateş ya da nasırdan bacağa doğru uzanan kırmızı çizgi
• Nasırın altında kararma ya da kan oturması
• Siyah noktalar, çoğalma ve kümelenme gibi siğili düşündüren görünüm
• Diyabet, damar hastalığı ya da bağışıklığı baskılayan tedavi
• Yürüyüşünüzü değiştirecek kadar ağrı

Başparmak tırnağının kenarındaki ağrılı kalınlaşma ise çoğu zaman nasır değil, batık tırnaktır; bu konuda tırnak batması ve tırnak sağlığı yazımız yol gösterir.

Muayenede nasır tedavisi nasıl yapılır?

Muayenede önce oluşumun gerçekten nasır olup olmadığı belirlenir; gerekirse dermoskopla (ışıklı büyüteç) siğil ayrımı yapılır. Ayakkabılarınıza, ayak yapınıza ve basıncın nereye yüklendiğine bakılır. Nasırsa kalın tabaka steril aletlerle inceltilir ve çekirdek çıkarılır; alınan kalın doku sinir içermediği için işlem çoğu zaman uyuşturma gerektirmez. Ardından basıncı azaltacak yastık, parmak ayırıcı ya da tabanlık önerilir; gerekirse ortopedi değerlendirmesi planlanır. Basınç tamamen ortadan kaldırılamıyorsa, örneğin belirgin bir ayak deformitesi varsa, inceltme işleminin belirli aralıklarla tekrarlanması gerekebilir. Bu aralığı nasırın ne hızla yeniden kalınlaştığı belirler. Oluşum siğil çıkarsa tedavi siğil tedavisi yöntemleriyle, örneğin kriyoterapi ile sürdürülür.