Bazı egzamalar zeminden gelir, bazıları ise dışarıdan bir maddeye temasla başlar. Alerjik egzama ve kontakt egzama, ikinci grubun adıdır — ve bu grubun en umut verici yanı şudur: sorumlu madde bulunduğunda tablo tamamen geçebilir.
Kontakt Egzama Nedir?
Cildin dışarıdan temas eden bir maddeye verdiği iltihabi yanıttır. İki alt tipi vardır ve ayrımı tedaviyi değiştirir:
- İrritan kontakt dermatit (%80): alerji değildir. Madde cildi doğrudan yıpratır — deterjan, temizlik ürünü, sık el yıkama. Herkeste yeterli maruziyette olur. Temas ettiği anda ya da kısa süre içinde başlar.
- Alerjik kontakt dermatit (%20): bağışıklık sistemi belirli bir maddeye karşı duyarlılık geliştirmiştir. Yalnızca duyarlı kişilerde olur. Temastan 24-72 saat sonra ortaya çıkar — bu gecikme, nedeni bulmayı zorlaştıran şeydir.
En Sık Karşılaşılan Tetikleyiciler
- Nikel: en yaygın alerjendir. Küpe, kolye, kot düğmesi, saat kayışı, anahtar, gözlük çerçevesi
- Koku maddeleri (parfüm): kozmetik, deterjan, ıslak mendil, yumuşatıcı
- Koruyucular: kozmetik ve ıslak mendillerde bulunanlar
- Saç boyası içerikleri: genellikle saçlı deriden çok alın, kulak ve boyunda belirti verir
- Lastik/kauçuk: eldiven, ayakkabı, lastikli giysi
- Kromat: deri ürünleri, çimento — ayakkabıya bağlı ayak egzamasının sık nedeni
- Bitkiler ve bazı topikal ürünler
Nasıl Anlaşılır? Yerleşim İpucu Verir
Kontakt egzamada lezyonun şekli ve yeri çoğu zaman suçluyu ele verir:
- Göbek çevresinde yuvarlak alan → kot düğmesi (nikel)
- Bilekte bant şeklinde → saat kayışı
- Kulak memesi ve boyun → takı
- Göz kapakları → elle taşınan ürünler (oje, saç ürünü)
- Ayak sırtı → ayakkabı malzemesi
- El sırtı, parmak araları → eldiven veya ıslak çalışma
Sınırların keskin ve temas alanıyla örtüşüyor olması en güçlü ipucudur.
Yama Testi (Patch Test)
Alerjik kontakt dermatitte kesin tanı yöntemidir. Sırta, standart alerjen serisi içeren bantlar yapıştırılır:
- 48 saat boyunca sırtta kalır — bu süre boyunca duş alınmaz, terlenmez
- Bantlar çıkarıldıktan sonra ilk okuma yapılır
- 72-96. saatte ikinci okuma yapılır (gecikmiş yanıtlar için)
Sonuç, hangi maddeden uzak durulacağını netleştirir. Bu bilgi olmadan yapılan tedavi, kaynak devam ettiği için sürekli tekrarlar.
Alerjik Egzama Nasıl Geçer?
- Kaçınma: tedavinin en belirleyici adımı. Sorumlu madde bulunduğunda tablo çoğu zaman tamamen düzelir
- Bariyer onarımı: düzenli, kokusuz nemlendirme
- İltihabın söndürülmesi: alevlenme döneminde hekimin belirlediği uygulamalar
- Koruyucu önlemler: ıslak işlerde pamuklu iç eldiven + su geçirmez eldiven; nikel alerjisinde takıların kaplanması
El bölgesindeki tablo için elde egzama yazımıza bakabilirsiniz.
Ne Zaman Dermatoloğa Başvurmalı?
- Egzama belirli bir bölgede tekrar tekrar çıkıyorsa
- Yeni bir ürün, takı veya ayakkabı sonrası başladıysa
- Sınırları keskin ve bir nesnenin şekline uyuyorsa
- Tedaviye yanıt veriyor ama sürekli geri dönüyorsa
- Mesleğinizle ilişkili olduğunu düşünüyorsanız
Egzama tipleri için egzama çeşitleri yazımıza bakabilirsiniz.
Cilt sorununuz için uzman görüşü alın