Vücudunuzda aniden beliren, kaşınan, kabarık pembe-kırmızı kabartılar… Sonra birkaç saat içinde bir yerden kaybolup başka bir yerde ortaya çıkıyorlar. Halk arasında kurdeşen denilen ürtiker, dermatoloji polikliniğinde çok sık karşılaştığım, can sıkıcı ama çoğu zaman kontrol altına alınabilen bir durumdur.
Ürtiker nedir?
Ürtiker, ciltte ani gelişen, ödemli ve kaşıntılı kabarıklıklarla (plak) seyreden bir reaksiyondur. Bu kabarıklıklar genellikle birkaç saat içinde iz bırakmadan kaybolur, ancak başka bölgelerde yenileri çıkabilir. Altında yatan mekanizma, ciltteki hücrelerden histamin salınmasıdır; bu da damarları genişletip ödem ve kaşıntı oluşturur.
Akut ve kronik ürtiker farkı
Ürtiker altı haftadan kısa sürüyorsa akut, daha uzun sürüyorsa kronik olarak adlandırılır. Akut ürtikerde tetikleyici çoğu zaman bir gıda, ilaç ya da enfeksiyondur. Kronik ürtikerde ise neden her zaman net değildir; bu durum hastaları en çok zorlayan kısımdır, çünkü “neden geçmiyor?” sorusu cevapsız kalır gibi görünür.
Tetikleyiciler neler olabilir?
- Bazı gıdalar (kabuklu deniz ürünleri, fındık-fıstık, katkı maddeleri)
- İlaçlar (özellikle bazı ağrı kesiciler ve antibiyotikler)
- Enfeksiyonlar
- Sıcak, soğuk, basınç ya da güneş gibi fiziksel uyaranlar
- Stres (çoğu zaman tabloyu ağırlaştıran görünmez faktör)
Tedavi nasıl planlanır?
Tedavinin ilk basamağı kaşıntı ve kabarıklığı baskılamaktır; bu genellikle antihistaminiklerle sağlanır. Önemli olan, ilaç dozunu ve süresini kişiye göre düzenlemek ve tetikleyiciyi mantıklı bir yaklaşımla aramaktır. Kronik vakalarda sabır gerekir; çünkü hedef “tek hamlede bitirmek” değil, şikayetleri yaşamı etkilemeyecek düzeye indirmek ve zamanla geriletmektir. Cildi tahriş etmemek için nazik bir cilt bakım rutini de süreci destekler.
Ne zaman dermatoloğa gidilmeli?
Sık tekrarlayan, altı haftadan uzun süren ya da nefes darlığı, dudak-göz kapağı şişmesi gibi belirtilerle birlikte görülen ürtikerde vakit kaybetmeden değerlendirme gerekir. Kaşıntılı döküntüleri kalıcı olan ve egzama gibi diğer cilt hastalıklarıyla karışan durumlarda doğru tanı, ancak muayeneyle netleşir.